Başçatak (Akdağmadeni-Yozgat) Zn-Pb skarnlarının mineralojik ve jeokimyasal özellikleri

Abstract

Başçatak cevherleşmeleri Akdağmadeni (Yozgat) ilçesinin 15 km güneydoğusunda yer almaktadır. Yörede Akdağ metamorfitlerine ait kayaçlar ile Akdağmadeni magmatitlerinin küçük apofızleri yüzeylemektedir. Cevherleşmeler genellikle mikaşistlerin foliasyon düzlemleri ve zayıf zonlannda skarn kayaçları ile beraber oluşmuştur. Cevher yaklaşık 30 m, genişlikteki bir zonda genellikle cep ve kafalar şeklinde gözlenmekte olup, buralarda bazen skarh mineralleri, bazen de cevher mineralleri baskın durumdadır. Burada gözlenen başlıca cevher mineralleri; sfalerit, galen, pirit, kalkopirit, pirotin, idait, burnonit, tetraedrit, frayberjit, markazit, kovellin-kalkozin ve spekülarit, skarn mineralleri ise; granat, ortoklaz, kuvars, turmalin, flogopit, skapolit, piroksen, klorit, kalsit ve epidottur. Akdağmadeni Pb-Zn yataklarında ekzo ve endoskarn zonunda yer alan piroksenlerin bileşimleri dünyadaki bazı skarn yataklarla kıyaslanmıştır. Yöredeki skarnlar, çoğu Pb-Zn skarn yataklarının hedenberjit ve yohansenit bileşimdeki piroksenlerin tersine, diyopsit ve salit bileşimli olup, Darwin ve Capote skarnlarındaki piroksenlerle benzer özellikler taşımaktadır. Başçatak cevherleşmelerine ait kimyasal analizler, bölgenin Zn, Pb, Ağ ve Cd açısından önemli olabileceğini göstermiştir. Cevherleşmelerde Pb-Ag, Pb-Sb, Mn-Rb, Cu-Ag, Cd-Zn, Mn-Zn, Sb-Au, Sb-Ag, Au-Ag elementleri arasında artan, Ag-Mn, Ba-Fe, Mn-Pb arasında ise azalan bir ilişki görülmektedir. Bu da sülfürlü fazların genelde tek bir evrede, ancak silikat ve nadir toprak elementli fazlardan farklı dönemlerde geliştiğini göstermektedir.