CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK ROMANINDA VAROLUŞ SORUNU (1923-1938)

Abstract

Osmanlı İmparatorluğu üç yüz yıllık bir yükseliş döneminden sonra kendisini yenileyemediği için yavaş yavaş bir çözülme dönemine girer. Batı'nın yükselişe geçtiği on altıncı yüzyıl Osmanlının çözülme döneminin başlangıcıdır. On altıncı yüzyıldan on dokuzuncu yüzyıla kadar uzanan üç yüz yıllık zaman dilimi Batı'nın büyük buluşlarla taçlandırdığı Aydınlanma Çağı'dır. Batı'nın bu yükselişi karşısında kendisini yenilemeyen Osmanlı İmparatorluğu iç ve dış taarruzlar neticesinde yıkılır. Milli Mücadele'nin kazanılmasıyla birlikte Türkiye Cumhuriyeti kurulur. İmparatorluktan Cumhuriyete geçen milletimizin ekonomik ve kültürel planda Osmanlı İmparatorluğundan farklı planları ve hedefleri vardır. Her şeyden önce yeni dönemin insanı için yeni bir kimlik arayışına çıkılmış ve bunun gereği olarak Cumhuriyet insanı yeni bir tarih, yeni bir dil anlayışıyla yetiştirilmiştir. Eğitim kurumlarının yanı sıra dönemin romancıları da bu konuda önemli görevleri üstlenir. Bu nedenle çalışmada Erken Dönem Cumhuriyet (1923-1938) romancılarından Halide Edip Adıvar, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Reşat Nuri Güntekin, Peyami Safa ve Hüseyin Rahmi seçilmiştir. Çalışma için romancılar belirlenirken bu romancıların o dönemin içerisinde aktif olarak yer almalarının yanı sıra dönemin önde gelen yazarları olmalarına dikkat edilmiştir. Beş romancının kırk beş romanı tarih, din, sosyoloji ve felsefe gibi diğer disiplinlerden de yararlanılarak karşılaştırılmış; Osmanlı'nın son dönemi ile Cumhuriyet'in ilk dönemi hakkında değerlendirmelerde bulunulmuştur. Böylece Erken Dönem Cumhuriyet (1923-1938) yazarlarının romanlarından hareketle Cumhuriyet'in inşasında edebiyat ve ulus devlet ilişkisinin rolü, varoluş sorunları ortaya koyulmuştur. Anahtar Sözcükler: Cumhuriyet, varoluş, roman, Osmanlı İmparatorluğu, modernleşme

The Ottoman Empire gradually entered a period of dissolution due to its failure to renew itself after a three-hundred-year period of rise. The sixteenth century, when the Western was on the rise, was the beginning of the dissolution of the Ottoman Empire. The three-hundred-year period from the sixteenth to nineteenth century was the Age of Enlightenment crowned by the West with great discoveries. The Ottoman Empire, which could not renew itself in the face of this rise of the West, collapsed as a result of internal and external attacks. The Republic of Turkey was established after winning the national struggle. Following the transition from the Empire to the Republic, our nation developed plans and goals in economic and cultural terms different from those of the Ottoman Empire. First and foremost, a search for a new identity for the people of the new era was started and as a result, the people of the Republic were raised with the understanding of a new history and a new language. In addition to the educational institutions, the novelists of the period undertook important tasks on this issue. Accordingly, Halide Edip Adıvar, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Reşat Nuri Güntekin, Peyami Safa and Hüseyin Rahmi from among the novelists of the Early Republican Era (1923-38) have been selected for this study. While choosing the novelists, particular attention has been paid to the fact that these novelists were the leading writers of the period in addition to their having an active role at the time. Forty-five novels of these five novelists have been compared by making use of other disciplines such as history, theology, sociology, and philosophy, and evaluations have been made about the last period of the Ottoman Empire and the first period of the Republic. Within this context, this study, through the works of the Early Republican Novelists (1923-1938), has explored the role of the relationship between literature and nation-state in the establishment of the Republic and the existential problems during this period. Keywords: Republic, existence, novel, Ottoman Empire