ERGANİ-MADEN (ELAZIĞ) BAKIR YATAĞINDA 1991 SONDAJ PROGRAMINA GÖRE REZERV HESAPLAMASI VE EKONOMİK İRDELENMESİ

Abstract

Yüksek Lisans Tezi ERGANİ -MADEN (ELAZIĞ) BAKIR YATAĞINDA 1991 SONDAJ PROGRAMINA GÖRE REZERV HESAPLAMASI VE EKONOMİK İRDELENMESİ Necmettin ÇELİK T.C. Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı 1997 Etibank Ergani-Maden bakır yatağı, Elazığ ili'nin Maden ilçesinin bitişiğinde bulunmaktadır. Anayatak sahasında Guleman grubunun ultrabazik ve gabroik kayaçları ve bunların üzerinde maden formasyonu 'nun Volkanik çökel kayaları yüzeyler. Yatak tektonik olarak çok kırıklı bir yapıya sahiptir. Başlıca KD-GB ve KB-GD fayları görülmektedir. KB-GD doğrultulu faylar serpantinit-Bazik volkanik kayaçlar dokanağını oluşturmaktadır. KD-GB doğrultulu faylar KB-GD faylarını kesmektedir. Anayatak cevherleşmeleri diyabaz biriminin kloritleşmiş ve silisleşmiş kesimleri içinde yer almaktadır. Cevherleşme, üst kesimlerde çamurtaşı tarafından uyumlu olarak örtülen 300x100x45 m boyutlarındaII bir mercek şeklindedir. Başlangıçta ortalama % 9.11 Cu tenörlü 56 milyon ton masif cevher hesaplanmıştır. Alt kesimlere doğru, daha yaygın düşük tenörlü saçınımlı cevher artar. Yatağın bugün tümü işletilerek alınan masif sülfit cevher kütlesi 30-40° lik eğimle KD'ya dalmaktaydı. Genel olarak sulfitli bakır mineralleri içeren yatağın ana cevher mineralleri çoğunluk sırasına göre, pirit, kalkopirit, pirotin ve manyetitdir. Eser halde sırasıyla Co, Ni, As, Mo Ag ve Au bulunmaktadır. Kökeni Cu tipi volkano sedimenter (sinjenetik) olarak yorumlanmaktadır. Ergani-Maden masif sülfit bakır yatağında aşağıdan yukarıya doğru Fe-Cu-Zn-Pb mineralleri bulunur. Bu yatağın masif sülfit yatağı olduğunu destekleyen önemli bir bulgudur. inceleme sonuçları yatakta sırasıyla Fe-S-Cu-Zn-Pb zenginleştiğini göstermiştir. Cu-Pb-Zn üçgen diyagramında Cu yoğundur ve Cu tipi masif sülfit yatağı tipine girmektedir. Cu, Zn, Co ve S elementlerinin ortalama değerleri artıkça buna paralel olarak standart sapmaları da artmaktadır. Bu yüksek tenörlü cevherlerin düşük tenörlü cevherlere nispeten daha çok saçıldığını göstermektedir. Mevcut durum verilerine göre; Sıklık dağılım analizleri Cu, Pb, Zn, Fe, S, Ni ve Co elementlerinin logarithmik normal dağılmadığını göstermektedir. Korelasyon analizleri Cu-Pb, Cu-S, Cu-Fe, Cu-Co, Zn- S, Fe-S, Zn-Pb arasında pozitif bağıntı ve Cu-Ni arasında negatif bağıntı göstermektedir. Fe, Cu, Zn, Pb ve S derinlikle azalmakta ve Ni derinlikle artmaktadır. Varyogram analizleri anayatakta cevherleşmenin anizotropik olduğunu göstermektedir. Rezerv hesaplarına göre yatağın söz konusu bölgedeki toplam rezervi yaklaşık ortalama % 1.24 Cu tenörlü 4.725.237 ton'dur( 58.786 Cu ton). Ortalama Cu tenörü ve rezerv miktarı dikkate alındığında Ergani-Maden bakır yatağı önemli bir potansiyel oluşturmamaktadır.Ill ABSTRCAT MASTER THESIS RESERVE ESTIMATION AND ECONOMIC INVESTIGATION OF ERGANİ -MADEN (ELAZI?) COPPER DEPOSITS ACCORDING TO 1991 DRILLING PROGRAM Necmettin ÇELİK Fırat University Graduate School of Science and Technology Department of Geological Engineering. 1997 Etibank Ergani-Maden Copper deposits are next to Maden town of Elazığ. In the mineralised area ultrabasic rocks and Gabbroic rocks of Guleman group overlain by volcano sedimentary rocks of Maden formation cropa out. The deposit densely effected by tectonic activities. Mainly NE-SW and NW-SE faults are observed. Serpentinite Basic volcanic rock boundaries are determined CM by NW-SE faults. NE-SW Faults cross' NW-SE faults. The dfep^it mineralisation formed in chloritized and silisified parts of diabase. The deposit conformably overlain by mudstone If*' was in lensoidal shape having dimensions of 300x100x45 m. and 56 millions ton of massive ore with an average % 9.11 Cu grade was estimated at the beginning. A Massive ore bodlafe of the- dgpc*sTtT~ (consumed up"7 X IV was plunging NE with an slope of 30°-40°. Low grade disseminated öre increase towards bottom of the deposits. Ktfn EiljjBiejaks-e£ fche, deposit,£$^t /jenerally consist of / >)M_fA -rUfi- frrf **~-i «..£ r-WI sulphide$ ^fcopperAr *^are in ascendi'ng order Pyrite, Chalcopyrite, Pyrrhotite and magnetite. Trace elements are Co, Ni, As, Mo, Ağ and Au. Origin of the deposit is interpreted as volcano-sedimentary(syngenetic). in the deposit from down to up respectively Fe-Cu-Zn- Pb minerals are found. This is an öne of the important indicator of massive sulphide deposits. This investigation results indicate that Fe-S-Cu-Zn- Pb are enriched in the deposit respectivâly. Cu-Pb-Zn Triangle diagrams indicated that Cu is dominant. For that reason, The Ergani-Maden Copper deposit is a Cu type massive sulphides. As average values of Cu, Zn, Co and S increases their standard deviations are increases too. This indicates that high grade öre bodies are dispersed more than low grade ones. According to the existing condition; The density distributions indicate that Cu, Pb, Zn, S, Ni and Co elements show unlognormal distributions. Correlation analysis indicate pozitive correlations between Cu-Pb, Cu-S, Cu-Fe, Cu-Co, Zn-S, Fe-S, Zn-Pb and negative correlation between Cu-Ni. The variogram analysis indicate that öre body has an anisotropy. The reserve calculations give total reserve of 4.725.237 tons having an average of % 1.24 Cu (58.786 Cu ^ tons). Etibank Ergani-Maden Copper deposit has no more / importance when we consider öre grade and reserve values. S