6 ŞUBAT 2023 KAHRAMANMARAŞ DEPREMLERİ SONRASINDA YAPI DENETİM SİSTEMİNİN GELİŞTİRİLEBİLİR YÖNLERİNİN TESPİTİ VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Abstract

Bu çalışma, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrasında yapı denetim sisteminin etkinliğini artırarak aksayan yönlerini tespit etmeyi ve çözüm önerileri geliştirmeyi amaçlamaktadır. 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında, yapı denetimi sürecinin projelendirmeden Yapı Kullanma İzin Belgesi alınmasına kadar geçen tüm aşamalarda uygulanabilirliği ve etkinliği ele alınmıştır. Bu çalışma, yapı denetim sisteminde tespit edilen aksaklıkların giderilmesi ve önerilen iyileştirmelerin uygulanmasının, yapıların güvenlik ve dayanıklılık düzeyini artırarak depremlerde can ve mal kayıplarını azaltacağını hipotez olarak ortaya koymaktadır. Araştırmada yapı denetim şirketleriyle ilgili yasal belgeler ve ön görüşme formları dikkate alınarak görüşme formları hazırlanmıştır. Bu formlarda arsa/yapı sahipleri, müteahhitler, belediyeler, yapı kontrol elemanları, yapı denetçileri, zemin ve yapı malzemeleri, yasal düzenlemeler ve yerel denetimler gibi denetimde etkin unsurlar ile karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri nitel analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, denetim süreçlerinde bilgi eksikliği, ekonomik kaygılar, koordinasyon sorunları, standart ve mevzuat eksiklikleri ile dijital denetim mekanizmalarının yetersizliğinin temel sorunlar olduğunu göstermektedir. Çalışma, bu problemlere yönelik olarak cezai yaptırımların artırılması, dijital kayıt ve takip sistemlerinin geliştirilmesi, denetim personelinin eğitim ve sertifikalandırılması, yapı türüne göre performans testlerinin zorunlu hale getirilmesi ve yerel denetimlerin güçlendirilmesi gibi çözüm önerileri sunmaktadır. Bu çalışmanın yapı denetim sisteminin etkinliğinin artırılmasıyla depremlerde can ve mal kayıplarının azaltılması, yapıların güvenli yaşam kalitesine uygun inşa edilmesi ve kontrol mekanizmalarının güçlendirilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.This study aims to identify the malfunctioning aspects of the building inspection system and develop solution proposals by enhancing its effectiveness following the Kahramanmaraş earthquakes of February 6, 2023. Within the scope of Law No. 4708 on Building Inspection, the applicability and efficiency of the inspection process are addressed across all stages, from the design phase to the acquisition of the Occupancy Permit. The study hypothesizes that resolving the identified deficiencies in the building inspection system and implementing the proposed improvements will increase the safety and durability of structures, thereby reducing loss of life and property in earthquakes. In the research, interview forms were prepared by considering legal documents and preliminary interview data related to building inspection firms. Using a qualitative analysis method, these forms evaluated encountered problems and solution proposals involving key stakeholders in inspection—such as landowners/property owners, contractors, municipalities, building control personnel, building inspectors—as well as elements like soil and building materials, legal regulations, and local audits. The findings indicate that the primary issues in inspection processes include a lack of information, economic concerns, coordination problems, deficiencies in standards and legislation, and the inadequacy of digital inspection mechanisms. Consequently, the study offers solutions such as increasing punitive sanctions, developing digital recording and tracking systems, training and certifying inspection personnel, mandating performance tests based on building types, and strengthening local inspections. It is anticipated that this study will contribute to reducing loss of life and property during earthquakes, ensuring that structures are built in accordance with safe living standards, and reinforcing control mechanisms by enhancing the effectiveness of the building inspection system.