YAPISAL KIRILMA EŞLİĞİNDE DÖVİZ KUR OYNAKLIĞININ TÜRK TARIM SEKTÖRÜ DIŞ TİCARETİNE ETKİSİ ÜZERİNE BİR MODEL ÇALIŞMASI

Abstract

Dünya ekonomisinde 1980 yılından itibaren başlayan finansal küreselleşme ile birlikte mal piyasasında da serbestleşme süreci başlamış ve geleneksel dış ticaret politikaları yerini yeni oluşumlara bırakmıştır. Bu süreç ülkeler arasında bağımlılığı daha da artırmış ve yeni bir ekonomik yapıyı ortaya çıkarmıştır. Ülkelerin bir başka ülkenin parası karşısındaki değeri olan döviz kuru araç olmaktan öteye giderek ödemeler dengesi üzerinde önemli etkileri olması nedeniyle uluslararası ticarette kilit bir olguya dönüşmüştür. Sektörel bazda dış ticareti etkileyen önemli faktörler arasında döviz kuru oynaklığı önemli bir yer tutmaktadır. Döviz kuru oynaklığına bağlı olarak ekonomilerin dış ticaretinde önemli değişimler yaşanabilmektedir. Türkiye gibi gelişmekte olan birçok ekonomi döviz kuru oynaklığının etkisi ile olumlu veya olumsuz etkilenebilmektedir. Türkiye'nin dış ticarette üstün olduğu kalemler arasında tarım ürünlerinin oldukça fazla olduğu görülmekte olup dalgalı döviz kuru rejimine bağlı olarak ortaya çıkan döviz kuru belirsizliğinin tarım dış ticaretinin seyrinin belirlenmesini daha da önemli kılmaktadır Literatürde Türk tarım sektörü ve reel kur ilişkisini ele alan birçok çalışma söz konusudur. Ancak bu çalışma toplam bitkisel üretim ihracat değerinin yanı sıra alt sektörlerin reel kur ile olan ilişkisiele alınmıştır. Bu bağlamda çalışmada tarım alt sektörleri ihracat değeri ile döviz kuru oynaklığının yönü belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmada bağımlı değişken olarak tarım sektörü toplam bitkisel üretim değeri ihracat değeri ile alt sektör ihracat değerleri kullanılırken bağımsız değişken olarak reel döviz kuru kullanılmıştır. Çalışmada aylık dönemler için esas alınmış olup 2003:01-2022:12 aralığı dikkate alınmıştır. Veri seti Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası Elektronik Veri Dağıtım Sitesi ve Türkiye İhracatçılar Birliği'nden temin edilmiştir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda politika önerileri yapılmıştır.With the financial globalization that started in the world economy since 1980, the liberalization process in the goods market has also started and traditional foreign trade policies have been replaced by new formations. This process has further increased the dependency between countries and revealed a new economic structure. The exchange rate, which is the value of a country against another country's currency, goes beyond being a tool and has become a key phenomenon in international trade, as it has significant effects on the balance of payments. Exchange rate volatility has an important place among the important factors affecting foreign trade on a sectoral basis. Depending on the exchange rate volatility, significant changes can be experienced in the foreign trade of the economies. Many developing economies such as Turkey can be affected positively or negatively by the effect of exchange rate volatility. It is seen that agricultural products are among the items that Turkey is superior to in foreign trade, and the exchange rate uncertainty that arises due to the floating exchange rate regime makes it even more important to determine the course of agricultural foreign trade. There are many studies in the literature dealing with the Turkish agricultural sector and the real exchange rate relationship. However, in this study, besides the total export value of crop production, the relationship of sub-sectors with the real exchange rate has been taken into consideration. In this context, in this study, it was tried to determine the export value of agricultural sub-sectors and the direction of exchange rate volatility. In the study, the total crop production value of the agricultural sector and the export value of the sub-sector were used as the dependent variable, while the real exchange rate was used as the independent variable. The study was based on monthly periods and the range of 2003:01-2022:12 was taken into account. The data set was obtained from the Central Bank of the Republic of Turkey Electronic Data Distribution Site and the Turkish Exporters' Association. Policy recommendations were made in line with the results obtained.