FEN ALANINDA BİLİME YÖN VERMİŞ TÜRK-İSLAM ALİMLERİNİN HAYATININ MOBİL ARTIRILMIŞ GERÇEKLİK TEMELLİ ÖĞRENME ORTAMINDA ÖĞRETİMİ

Abstract

Bilim tarihi, öğrencilere bilimsel düşüncenin evrimini, bilim insanlarının buluşlarını anlatan bir disiplindir. Ancak, bu konuların bazıları soyut ve zor anlaşılır olabilir. Teknolojinin kullanımı, bilim tarihi öğretimini daha etkili, ilgi çekici ve erişilebilir hale getirmektedir. Bu çalışma ile fen alanında bilime yön vermiş Türk-İslam âlimlerinin hayatının araştırılması, Mobil Artırılmış Gerçeklik (MAG) temelli öğrenme ortamında öğretilmesini destekleyecek bir uygulamanın tasarlanması ve geliştirilmesi, geliştirilen MAG temelli öğrenme ortamının, ortaokul öğrencilerinin Türk-İslam âlimlerine yönelik bilgileri ve bilimsel tutumları üzerindeki etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Çalışmada karma yöntem kullanılmış ve karma yöntem desenlerinden biri olan çok aşamalı desen çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Çalışma, toplamda üç aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada doküman analizi yapılarak, 2018 Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı ve 2020-2021 eğitim öğretim yılında Milli Eğitim Bakanlığı'na (MEB) bağlı ortaokullarda okutulan sekiz ders kitabı incelenmiştir. Bilime yön vermiş çok sayıda Türk-İslam âliminin olduğu ancak ders kitaplarında İslam âlimlerine ayrılan bölümün yeterli olmadığı, fen kitaplarında ve medya organlarında sıkça adı geçen bilim insanlarının Batı kökenli olduğu tespit edilmiştir. İkinci aşamada, farklı zamanlarda gerçekleştirilen odak grup görüşmeleri ve bireysel görüşmeler yoluyla 10 fen bilimleri öğretmeninin ve beş ortaokul öğrencisinin duygu, düşünce ve bakış açıları göz önünde bulundurularak Türk-İslam âlimlerinin yaşamlarına ve bilimsel katkılarına odaklanan TISAR-3D isimli MAG uygulaması geliştirilmiştir. İkinci aşamada, tasarım tabanlı araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın ikinci aşaması; tasarım tabanlı araştırmanın döngüsel yapısı göz önünde bulundurularak analiz basamağı, tasarım basamağı, geliştirme-uygulama-değerlendirme basamağı ve raporlama basamağı olmak üzere dört basamaklı olarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın üçüncü aşamasında, TISAR-3D isimli MAG uygulamasının ortaokul öğrencilerinin Türk-İslam âlimlerine yönelik bilgileri ve bilimsel tutumları üzerindeki etkisi deneysel olarak test edilmiştir. Elazığ ilindeki bir devlet okulunun 7. sınıfında öğrenim gören 90 öğrenciyle gerçekleştirilen bu aşama, bir deney grubu ve bir kontrol grubu ile sekiz hafta boyunca yürütülmüştür. Deney grubunda TISAR-3D uygulaması, kontrol grubunda ise okuma metinleri kullanılmıştır. Nicel veri toplama aracı olarak Türk-İslam Âlimleri Bilgi Testi ve Bilimsel Tutum Ölçeği kullanılırken, nitel veri toplama aracı olarak odak grup görüşmeleri ve bireysel görüşmeler esnasında alınan notlar, görüntü ve ses kayıtları ile yarı yapılandırılmış görüşme formları kullanılmıştır. Çalışmada, nicel verilerin analizinde SPSS 22 paket programı kullanılmış, ANCOVA uygulanmıştır. Nitel verilerin analizinde ise içerik analizi kullanılmıştır. Çalışma sonucunda, deney grubunun akademik başarılarında kontrol grubuna göre anlamlı bir artış görülmüş, ancak bilimsel tutumlarda istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. TISAR-3D uygulaması kullanılarak ortaokul öğrencilerinin bilim tarihini etkileşimli olarak öğrenmesi sağlanabilir.

Science history is a discipline that teaches students about the evolution of scientific thought and the discoveries of scientists. However, some of these topics can be abstract and difficult to understand. The use of technology makes science history education more effective, engaging, and accessible. The aim of this study is to investigate the lives of Turkish-Islamic scholars who have contributed to science, to design and develop an application that supports their teaching in a Mobile Augmented Reality (MAR) based learning environment, and to investigate the impact of the developed MAR-based learning environment on middle school students' knowledge and scientific attitudes towards Turkish-Islamic scholars. A mixed-method approach was used in the study and it was conducted within the framework of a multi-stage design, which is one of the mixed-method designs. The study consists of a total of three stages. In the first stage, document analysis was conducted, and the 2018 Science Course Curriculum and eight textbooks taught in middle schools affiliated with the Ministry of National Education (NEM) in the 2020-2021 academic year were examined. It was found that there were many Turkish-Islamic scholars who had influenced science, but the section devoted to Islamic scholars in the textbooks was not sufficient, and the scientists frequently mentioned in science books and media outlets were of Western origin. In the second stage, a MAR application named TISAR-3D was developed, focusing on the lives and scientific contributions of Turkish-Islamic scholars, taking into account the feelings, thoughts, and perspectives of 10 science teachers and five middle school students through focus group discussions and individual interviews conducted at different times. Design-based research method was used in the second stage. The second stage of the study was carried out in four stages, taking into account the cyclic structure of design-based research: analysis, design, development-implementation-evaluation, and reporting. In the third stage of the study, the impact of the TISAR-3D MAR application on middle school students' knowledge and scientific attitudes towards Turkish-Islamic scholars was experimentally tested. This study was conducted over eight weeks with a group of 90 seventh grade students in a public school in Elazığ, Turkey, using an experimental group and a control group. The TISAR-3D application was used in the experimental group, while reading texts were used in the control group. The Turkish-Islamic Scholars Knowledge Test and the Scientific Attitude Scale were used as quantitative data collection tools, while focus group discussions, individual interviews, notes, images, and audio recordings were used as qualitative data collection tools. The SPSS 22 package program was used for quantitative data analysis, and ANCOVA was applied for statistical analysis. Content analysis was used for qualitative data analysis. The results of the study showed a significant increase in academic achievement in the experimental group compared to the control group, but no statistically significant difference was found in scientific attitudes. Findings of this study showed that secondary school students can learn the history of science interactively by using the TISAR-3D application.