BİNGÖL YÖRESİNDE BULUNAN BAZİ AROMATİK BİTKİ TÜRLERİNİN UÇUCU YAĞ KOMPOZİSYONLARİNİN ARAŞTİRİLMASİ

Abstract

Aromatik bitkiler, içeriklerinde taşıdıkları uçucu yağlar sayesinde hem geleneksel hem de modern kullanım alanlarında önemli bir yer edinmiştir. Uçucu yağlar, bitkilerin çiçek, yaprak, kök veya gövde gibi çeşitli organlarından elde edilen, kendine özgü koku ve biyolojik etkilere sahip doğal karışımlardır. Genellikle monoterpenler, seskiterpenler ve bunların oksijenli türevlerinden oluşan bu bileşikler, bitkilere özgü aromatik profili belirlemenin yanı sıra, antimikrobiyal, antioksidan ve terapötik özellikleriyle de dikkat çeker. Bu çalışmada incelenen Mentha longifolia subsp. longifolia, Salvia verticillata, Nepeta baytopii ve Helichrysum plicatum subsp. plicatum türleri, Türkiye florasında yer alan değerli aromatik bitkiler arasında yer almaktadır. Mentha longifolia'nın uçucu yağ içeriğinde özellikle piperitenon oksit ve 1,8-sineol gibi bileşikler öne çıkarken, Salvia verticillata'da karyofillen türevleri ve germakren D gibi seskiterpenler baskın olarak bulunmuştur. Türkiye'ye özgü endemik bir tür olan Nepeta baytopii'de ise nepetalakton türevlerinin yanı sıra citronellol gibi bileşenler tespit edilmiştir. Helichrysum plicatum bitkisinde ise ?-pinen, nerolidol ve ?-karyofillen gibi terpen yapılı bileşikler uçucu yağ kompozisyonunun temel unsurlarını oluşturmuştur. Bu çalışma ile söz konusu türlerin uçucu yağ profillerinin ortaya konması, hem doğal ürün araştırmalarına katkı sağlamakta hem de bu bitkilerin tıbbi ve endüstriyel potansiyellerini değerlendirme açısından önemli bir adım niteliği taşımaktadır.

Aromatic plants have gained significant importance in both traditional and modern applications due to the essential oils they contain. Essential oils are natural mixtures with characteristic scents and biological effects, obtained from various parts of plants such as flowers, leaves, roots, or stems. Composed mainly of monoterpenes, sesquiterpenes, and their oxygenated derivatives, these compounds not only determine the unique aromatic profile of plants but also stand out for their antimicrobial, antioxidant, and therapeutic properties. This study focuses on Mentha longifolia, Salvia verticillata, Nepeta baytopii, and Helichrysum plicatum, which are valuable aromatic species found in the flora of Türkiye. The essential oil composition of Mentha longifolia is characterized by prominent compounds such as piperitenone oxide and 1,8-cineole. In Salvia verticillata, sesquiterpenes such as caryophyllene derivatives and germacrene D are dominant. The endemic species Nepeta baytopii contains nepetalactone derivatives and citronellol, while Helichrysum plicatum is rich in terpenic compounds like ?-pinene, nerolidol, and ?-caryophyllene. By identifying the essential oil profiles of these species, this study contributes to natural product research and offers insight into the medicinal and industrial potential of these plants.