Elazığ il sınırları içerisinde 2014-2023 yılları arasında meydana gelen trafik kazalarının istatistiksel yöntemlerle incelenmesi

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Elazığ il sınırları içerisinde 2014–2023 yılları arasında meydana gelen trafik kazalarını istatistiksel yöntemlerle inceleyerek trafik güvenliğini etkileyen temel faktörleri çok boyutlu olarak değerlendirmektir. Bu kapsamda araştırmanın temel problemi, Elazığ'da meydana gelen trafik kazalarının yalnızca tek bir etkene bağlı olarak değil; insan, yol, çevre, denetim, eğitim ve psikoteknik faktörlerin birlikte etkisiyle ortaya çıkan çok boyutlu bir güvenlik sorunu olup olmadığının belirlenmesidir. Araştırmada karma yöntem yaklaşımı benimsenmiş; nitel bulgular, anket verileri ve kaza kayıtları birlikte değerlendirilmiştir. Çalışmada katılımcı görüşlerine dayalı nitel veri analizi, yapısal eşitlik modeli, poisson ve negatif binom regresyon modelleri, lojistik regresyon analizi, bayesyen hiyerarşik model, SPSS analizleri ve psikoteknik değerlendirme sonuçları kullanılmıştır. Bu yöntemler aracılığıyla hem trafik kazalarının sayısal eğilimi hem de kazaların şiddeti, sürücü davranışları ve trafik farkındalığı açısından incelenmiştir. Elde edilen bulgular, Elazığ trafiğinde öne çıkan sorunların altyapı eksiklikleri, yaya güvenliği problemleri, otopark yetersizliği, kural ihlalleri, dikkatsizlik, trafik adabı eksikliği ve denetim yetersizliği etrafında yoğunlaştığını göstermiştir. Yapısal eşitlik modeli sonuçlarına göre sürücü davranışı ve eğitim Riski değişkeninin trafik bilinci ve güvenli sürücülük farkındalığı üzerinde anlamlı etkisi olduğu belirlenmiştir. Yıllara göre kaza sayılarının incelendiği sayım modellerinde, aşırı saçılma nedeniyle negatif binom regresyon modelinin poisson regresyon modeline göre daha uygun olduğu görülmüştür. Kaza şiddetine ilişkin lojistik regresyon ve bayesyen model sonuçları ise ölüm ve yaralanma olasılıklarının yol, çevre ve mekânsal faktörlerle ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca psikoteknik değerlendirme sonuçları, sürücülerin dikkat, tepki hızı, algı, muhakeme ve koordinasyon becerilerinin trafik güvenliği açısından önemli olduğunu göstermiştir. Genel olarak araştırma bulguları, Elazığ'da trafik güvenliği sorununun yalnızca yol ve altyapı eksiklikleriyle açıklanamayacağını; sürücü davranışı, eğitim, denetim, trafik kültürü, yaya güvenliği ve psikoteknik yeterliliklerin birlikte ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle trafik kazalarının azaltılmasına yönelik politikaların yol ve kaldırım düzenlemeleri, sinyalizasyon, otopark planlaması, bisiklet ve scooter yolları, uygulamalı sürücü eğitimi, etkin denetim mekanizmaları ve psikoteknik değerlendirme süreçlerini kapsayan bütüncül bir yaklaşımla geliştirilmesi önerilmektedir.The aim of this study is to statistically analyze traffic accidents that occurred within the borders of Elazığ province between 2014 and 2023 and to evaluate the fundamental factors affecting traffic safety in a multidimensional way. In this context, the main problem of the research is to determine whether traffic accidents in Elazığ are not solely due to a single factor but rather a multidimensional safety problem resulting from the combined effect of human, road, environmental, enforcement, educational, and psychotechnical factors. A mixed-methods approach was adopted in the research; Qualitative findings, survey data, and accident records were evaluated together. The study utilized qualitative data analysis based on participant opinions, structural equation modeling, Poisson and negative binomial regression models, logistic regression analysis, Bayesian hierarchical models, SPSS analyses, and psychotechnical assessment results. Through these methods, both the numerical trend of traffic accidents and the severity of accidents were examined in terms of driver behavior and traffic awareness. The findings indicate that the prominent problems in Elazığ traffic revolve around infrastructure deficiencies, pedestrian safety issues, insufficient parking, rule violations, carelessness, lack of traffic etiquette, and inadequate supervision. According to the structural equation model results, the driver behavior and training risk variable was found to have a significant effect on traffic awareness and safe driving awareness. In the counting models examining the number of accidents over the years, the negative binomial regression model was found to be more suitable than the Poisson regression model due to excessive scattering. Logistic regression and Bayesian model results regarding accident severity revealed that the probabilities of death and injury are related to road, environmental, and spatial factors. Furthermore, psychotechnical evaluation results showed that drivers' attention, reaction speed, perception, reasoning, and coordination skills are important for traffic safety. In general, the research findings reveal that the traffic safety problem in Elazığ cannot be explained solely by road and infrastructure deficiencies; driver behavior, education, supervision, traffic culture, pedestrian safety, and psychotechnical competencies must be considered together. Therefore, it is recommended that policies aimed at reducing traffic accidents be developed through a holistic approach encompassing road and sidewalk regulations, signaling, parking planning, bicycle and scooter paths, practical driver training, effective monitoring mechanisms, and psychotechnical assessment processes.