Cinlerin Mükellef Varlıklar Olmalarıyla İlgili Kur’an’ın Ortaya Koyduğu Perspektifin Tespitine Dair Bir İnceleme

Abstract

Kur’an’a göre Hz. Peygamber, tüm insanlara ve cinlere Kur’an’ı tebliğ ile vazifelendirilmiştir. Bu vazife, Kur’an’da ilk etapta insana özgü bir uygulama olarak algılanabilmektedir. Zira literal yaklaşımda, Kur’an’daki hitapların insana özellikle de erkeğe yönelik olduğu vehmi ortaya çıkmaktadır. Ancak belâgat yönünden Kur’an dilinin sanatsal üslubu incelendiğinde bu hitapların erkeğiyle kadınıyla tüm insanlara yönelik olduğu gibi tüm cinlere de hitap edildiği anlaşılmaktadır. Çalışmada, Kur’an hitabının bu sanatsal özelliklerinden biri olan tağlîb sanatının cinlerin de mükellef varlıklar olduğuna delil teşkil ettiği hususu incelenerek onların Kur’an’ın tüm içeriğiyle mesul varlıklar olduğuna açıklık getirilmeye çalışılmaktadır. Kur’an hitabı, insan peygamber olan Hz. Peygamber aracılığı ile insanlara ulaştırılmıştır. Dolayısıyla insan, Kur’an’la mükellef olan bir varlıktır. Bununla birlikte cinlerin de Kur’an’ın muhatabı olan varlık türü oldukları, Hz. Peygamber’in onlara da İslam’ı tebliğ ettiğine dair bilgiler bazı ayetlerden anlaşılmaktadır. Kur’an’da ontolojik olarak insandan farklı olan cinlerle ilgili, bazı emir-yasak ve öğütlerin bulunduğu dikkati çekmektedir. Söz konusu ayetler, cinlerin Kur’an’ın emir-yasaklarıyla mükellef ve ahkâmıyla mahkûm aleyh olduklarına işaret etmektedirler. İnsan duyularıyla algılanamayan bu varlıkların, mükellef olmalarının anlam alanının tespiti, hem Kur’an’ın cinlerle ilgili olarak ortaya koyduğu perspektifin tespiti hem de cinlerle ilgili toplum arasında yaygın olan negatif algıyı ortadan kaldırmak açısından önemli bir mesele olduğu anlaşılmaktadır. Kur’an açısından cinler, insanlar gibi dünyada yaşayan ancak kendilerine özgü bir varlık biçimi ve yaşam tarzları olan varlıklardır. Duyularla algılanamayan varlıklar olmalarından dolayı cinlerle ilgili, sadece Kur’an ve Sünnet’in haber verdiği kadar bilgi sahibi olunabilmektedir. Kur’an’da, onların da insanlar gibi kulluk ile mesul varlıklar olduğuna işaret edilmektedir. Yine bazı hadis-i şeriflerde de bu yönde bilgi verilmektedir. Bu bilgiler ışığında, cinlerin Kur’an’a karşı mesuliyetlerinin mahiyeti, ibadetlerle mükellefiyet durumları ve Kur’an’ın emir-yasaklarına karşı tutumlarının (mahkûm aleyh) incelenmesi Hz. Peygamber ve Kur’an’ın hitabının kapsama alanını ortaya çıkarmaya vesile olduğu gibi Kur’an’ın cinlerin mükellef olmalarıyla ilgili ortaya koyduğu perspektifin tespit edilmesi açısından da önem arz etmektedir. Yine çalışma, günümüz cin algısının yanlışlığına bir nebze ışık tutmaktadır. Ayrıca teklif meselesi, kelam ilminin konusu olarak ele alınmakta ve insana yönelik olarak tanımlanmaktadır. Oysa Kur’an, mükellef varlığın sadece insan türü olmadığını bildirmektedir. Yine Fıkıh usulünde “el-mahkûm aleyh” lafzı, mükellef kimseyi ifade eden bir terim olup teklifin tanımında olduğu gibi bu terimde de sadece insan üzerinden bir kurgulama yapılmıştır. Kur’an’da hitapların cinleri de kapsadığı bazı ayetlerde zikredilmektedir. Bundan dolayı Kur’an’ın muhatap, mükellef ve mahkûm aleyh olarak gördüğü varlıkların tespiti önem arz etmektedir. Ayrıca söz konusu bu tanımların, Kur’an’ın ortaya koyduğu perspektif dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiği de anlaşılmaktadır. Çalışmada, Kur’an’da mükellef ve mahkûm aleyh olduklarına dair işaretler bulunan muhataplardan biri olan cinler incelenmektedir. Cinlerle ilgili çalışmalar, genelde kelâmî çerçevede yapıldığından cinlerin ontolojik yapılarının, varlık durumlarının, yaşamsal aktivitelerinin ve iman ile ilgili durumlarının tespitine odaklanılmıştır. Ancak Kur’an’ın ortaya koyduğu perspektiften İslam ve Kur’an karşısındaki konumları, hususi olarak incelenmediği müşahede edilmiştir. Bu sebeple çalışmada Kur’an’daki bilgiler ışığında, cinlerin mükellefiyet ve mahkûm aleyh olma durumları irdelenmiştir. Kur’an’da varlık türleri olarak; insan, melek, cin, hayvan ve tabiattaki diğer varlıklar zikredilmektedir. Bu varlıklardan insan ve cinlerin hür bir irade ve kulluğa karşı istidatlı olarak yaratılmış oldukları Kur’an’dan anlaşılmaktadır. Çalışma neticesinde, cinlere bahşedilen irade ve istidat ile Kur’an’ın muhatabı olarak iman, amel ve ahlaka dair emir ve yasaklarla mükellef olmalarının ifade ettiği anlam ortaya konulmaktadır. Sosyal bilimler araştırma yöntemlerinden tarama yönteminin tercih edildiği çalışmada, cinlerle ilgili bilgi içeren ayetler tespit edilmiş, bu ayetler içerisinden cinlerin mükellef ve mahkûm aleyh olduğunu ortaya koyan ayetler Mushaf sıralaması dikkate alınarak incelenmiştir. Ardından Kur’an’ın hitaplarına cinler muhatap olup olmaması meselesi, Kur’an hitabının özelliklerinden tağlîb üslubu dikkate alınarak irdelenmiştir.According to the Qur'an, the Prophet was commissioned to convey the Qur'an to all mankind and the jinn. This duty can be perceived as a human-specific practice in the Qur'an in the first place. This is because the literal approach leads to the assumption that the Qur'anic addresses are addressed to human beings, especially men. However, when the artistic style of the Qur'anic language is analyzed in terms of rhetoric, it is understood that these addresses are addressed to all human beings, men and women, as well as all jinn. This study tries to clarify that the art of taghl?b, which is one of the artistic features of the Qur'anic address, constitutes evidence that the jinn are also liable beings and that they are responsible for the entire content of the Qur'an. The Qur'anic address was delivered to human beings through the Prophet, who was a human prophet. Therefore, human beings are obligated to the Qur'an. However, it is understood from some verses that the jinn are also the addressees of the Qur'an and that the Prophet conveyed Islam to them as well. It is noteworthy that the Qur'an contains some commands, prohibitions and admonitions regarding the jinn, who are ontologically different from humans. These verses indicate that the jinn are obliged by the commands and prohibitions of the Qur'an and condemned by its judgments. It is understood that determining the meaning of the obligation of these beings, which cannot be perceived by human senses, is an important issue both in terms of determining the perspective of the Qur'an regarding the jinn and in terms of eliminating the negative perception of the jinn that is common among the society. From the Qur'anic point of view, jinn are beings who live in the world like humans but have their own way of being and lifestyle. Since they are beings that cannot be perceived by the senses, we can only know as much about the jinn as the Qur'an and Sunnah inform us. In the Qur'an, it is pointed out that they are beings who are responsible for servitude like humans. Some hadiths also provide information to this effect. In the light of this information, examining the nature of the jinn's responsibilities towards the Qur'an, their obligations towards worship, and their attitudes towards the Qur'an's commands and prohibitions (against the prisoner) is not only instrumental in revealing the scope of the Prophet and the Qur'an's address, but also important in terms of determining the perspective that the Qur'an puts forward regarding the jinn's obligations. The study also sheds some light on the inaccuracy of today's perception of the jinn. In addition, the issue of the offer is dealt with as the subject of theology and is defined for human beings. However, the Qur'an states that the obligated being is not only the human species. Again, the term “al-mahkkûm aleyh” is a term that refers to the obligated person in the Fiqh methodology, and as in the definition of the offer, this term is constructed only on the basis of human beings. It is mentioned in some verses that the Qur'an addresses the jinn as well. Therefore, it is important to identify the beings that the Qur'an considers as the addressee, the obliged and the condemned. It is also understood that these definitions should be evaluated by taking into account the perspective put forward by the Qur'an. This study examines the jinn, who are one of the interlocutors that the Qur'an indicates that they are obligated and condemned. Since the studies on the jinn are generally conducted within the theological framework, the focus has been on determining their ontological structure, their state of existence, their vital activities and their status in relation to faith. However, it has been observed that their position vis-à-vis Islam and the Qur'an from the perspective of the Qur'an has not been specifically analyzed. For this reason, in this study, in the light of the information in the Qur'an, the jinn's status of being liable and being against the condemned is examined. In the Qur'an, human, angel, jinn, animal and other beings in nature are mentioned as types of beings. It is understood from the Qur'an that among these beings, humans and jinn were created with a free will and an inclination towards servitude. As a result of the study, the meaning of the jinn's will and willpower and their being obliged to the Qur'an's commands and prohibitions regarding faith, deeds and morality as the addressee of the Qur'an is revealed. In this study, in which the survey method, one of the social sciences research methods, was preferred, the verses containing information about the jinn were identified, and the verses among these verses that reveal that the jinn are liable and condemned were analyzed by taking into account the order of the Mushaf. Then, the issue of whether the jinn are the addressees of the Qur'an's addresses is analyzed by taking into account the style of tagl?b, one of the characteristics of the Qur'anic address.