KANSER HASTALARININ GELENEKSEL VE TAMAMLAYICI TIP UYGULAMALARINI KULLANIM DURUMLARI VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Abstract

Kanser günümüzün önde gelen halk sağlığı sorunlarındandır. Dünyada ve Türkiye'de Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) uygulamaları kullanımı kanser hastalarında giderek yaygınlaşmaktadır. Bu araştırmada kanser hastalarının sosyodemografik özellikleri, GETAT uygulamalarını kullanım durumları ve etkileyen faktörlerin saptanması amaçlanmıştır. Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki bu araştırma Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Onkoloji Servisi ve Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi'nde tedavi gören 407 kanser hastasında yapılmıştır. Katılımcılara içerisinde Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Tutum Ölçeği (GTTTÖ)'nin de yer aldığı anket yüz yüze anket tekniği ile uygulanmıştır. Araştırmanın saha çalışması Temmuz-Eylül 2021 ayları arasında yapılmıştır. İstatistiksel analiz için Statistical Package for Social Sciences 22.0 programı kullanılmıştır. Çalışmada tanımlayıcı istatistikler frekans (n), yüzde (%), Ortalama±Standart sapma (Ort±SS) değerleri ile gösterilmiştir. Gruplar arası kategorik değişkenlerin karşılaştırılmasında ki-kare analizi (Pearson Chi-Square) uygulanmıştır. Kolmogorov Smirnov testi ile verilerin normal dağılmadığı değerlendirilmiş olup, Mann-Whitney U testi, Kruskal Wallis testi, Bonferroni testi, Spearman korelasyon testinden yararlanılmıştır. İstatistiksel analizlerde p<0.05 anlamlı olarak kabul edilmiştir. Çalışma kapsamına alınan bireylerin yaş ortalaması 60.09±14.67 olup, %50.4'ü kadındır. Kanser tedavisi sürecinde bireylerin %76.2'sinin GETAT yöntemlerini kullandığı belirlenmiş olup, %65.2'sinin GETAT yöntemlerini kullandığını sağlık profesyonelleriyle paylaşmadığı tespit edilmiştir. Hastaların kullandıkları GETAT yöntemleri incelendiğinde ilk sırada fitoterapi, ikinci sırada dua-manevi uygulamalar yer almaktadır. 55-64 yaş grubunda, evlilerde, ortaokul mezunu olanlarda, sosyal güvencesi bulunanlarda, ailede kanser öyküsü varlığında, tanı alma süresi 1-5 yıl olanlarda, kanserden önce GETAT kullanım öyküsü varlığında, sürekli ilaç kullanımı olanlarda, sigara içmeyenlerde GETAT kullanımı anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p<0.05). Hastaların toplam GTTTÖ puanları 112.20±16.53'tür. Sigara içmeyen, fazla kilolu-obez, tedavi sürecinde GETAT kullanan bireylerin GTTTÖ puanları anlamlı olarak yüksektir (p<0.05). Bireylerin GETAT kullanım sıklığı arttıkça GTTTÖ puanları anlamlı olarak artmaktadır (p<0.05). Sonuç olarak, bu araştırmada kanser hastalarının üçte ikisi GETAT kullanmaktadır. GETAT kullanan hastaların yarısından fazlası sağlık personeliyle GETAT kullanımını paylaşmamaktadır. Kanser hastaları arasında GETAT kullanımının yaygınlığı ve geleneksel ilaçlarla potansiyel etkileşimleri göz önüne alındığında, GETAT kullanımıyla ilgili hekim-hasta iletişimi önemlidir. Sağlık profesyonelleri kanser hastalarını GETAT kullanımı yönünden değerlendirmeli ve bilgilendirmelidir. Anahtar Kelimeler: Geleneksel Tıp, Tamamlayıcı Tıp, Kanser, Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp.Cancer is one of the leading public health problems today. The use of Traditional and Complementary Medicine (TCM) applications in the world and in Turkey is becoming increasingly common in cancer patients. In this study, it was aimed to determine the sociodemographic characteristics of cancer patients, their use of TCM applications and the factors affecting them. This descriptive and cross-sectional study was conducted in 407 cancer patients treated in Fırat University Faculty of Medicine Oncology Service and Oncology Day Treatment Unit. The questionnaire, which also included the Traditional and Complementary Medicine Attitude Scale (CACMAS), was applied to the participants by face-to-face survey technique. The study was carried out between July and September 2021. Statistical Package for Social Sciences 22.0 program was used for statistical analysis. Descriptive statistics in the study were shown as frequency (n), percent (%), Mean±Standard deviation (Mean±Ss). Chi-square analysis (Pearson Chi-Square) was used to compare categorical variables between groups. It was evaluated that the data were not normally distributed with the Kolmogorov Smirnov test, and Mann-Whitney U test, Kruskal Wallis test, Bonferroni test, Spearman correlation test were used. In statistical analysis, p<0.05 was accepted as significant. The mean age of the individuals included in the study was 60.09±14.67, and 50.4% were women. It was determined that 76.2% of individuals used TCM methods during the cancer treatment process, and 65.2% of them did not share their use of TCM methods with health professionals. When the TCM methods used by the patients are examined, phytotherapy is in the first place and prayer-spiritual practices are in the second place. The use of TCM was found to be significantly higher in the 55-64 age group, married, secondary school graduates, those with social security, the presence of a family history of cancer, the duration of diagnosis of 1-5 years, the presence of a history of TCM use before cancer, those with continuous drug use, and those who do not smoke. (p<0.05). The total CACMAS scores of the patients were 112.20±16.53. Non-smoker, overweight-obese individuals who used GETAT during the treatment period had significantly higher CACMAS scores (p<0.05). As individuals' frequency of use of TCM increases, their CACMAS scores increase significantly (p<0.05). As a result, two-thirds of cancer patients in this study used TCM. More than half of the patients using TCM do not share the use of TCM with their healthcare professionals. Given the prevalence of TCM use among cancer patients and its potential interactions with traditional drugs, physician-patient communication regarding the use of TCM is important. Health professionals should evaluate and inform cancer patients about the use of TCM. Key Words: Traditional Medicine, Complementary Medicine, Cancer, Traditional and Complementary Medicine.