ENERJİ TİCARETİ BAĞLAMINDA TÜRKİYE VE SEÇİLİ İSLAM ÜLKELERİ ARASINDAKİ İŞBİRLİKLERİNİN İNCELENMESİ

Abstract

Bu tez çalışmasında, Türkiye ile enerji zengini seçili İslam ülkeleri arasında gerçekleşen enerji ticaretinin yapısal dinamikleri ve stratejik önemi incelenmiştir. Özellikle petrol, doğal gaz ve kömür gibi fosil yakıtlar üzerinden kurulan ticaret ilişkileri, yalnızca ekonomik değil; aynı zamanda politik, çevresel ve diplomatik boyutlarıyla ele alınmıştır. Çalışma kapsamında Türkiye'nin İran, Cezayir, , Suudi Arabistan, Irak ve Azerbaycan ile yürüttüğü enerji ticareti ilişkileri örnek olarak seçilmiş; PMI (Pointwise Mutual Information) yöntemi kullanılarak bu ilişkilerin karşılıklı tercih düzeyleri ve bağımlılık yapıları analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, Türkiye'nin enerji ithalatında İslam ülkeleriyle kurduğu bağların sadece coğrafi yakınlıkla değil, siyasi uyum, altyapı entegrasyonu ve ticaretin tarihsel seyriyle şekillendiğini göstermektedir. Ayrıca enerji ticaretinin çevresel etkileri göz önüne alınarak, gömülü karbon salımı gibi konular da değerlendirilmiş; sürdürülebilir enerji politikalarının gerekliliğine vurgu yapılmıştır. Tez, enerji diplomasisinin gelecekte çok aktörlü, çevresel sorumluluk taşıyan ve stratejik ortaklıklara dayalı bir yönelime ihtiyaç duyduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, Türkiye ile seçili İslam ülkeleri arasındaki enerji iş birliklerinin sadece ticari değil, aynı zamanda bölgesel güvenlik ve sürdürülebilir kalkınma açısından da derinleşmeye açık olduğu sonucuna varılmıştır.

This thesis investigates the structural dynamics and strategic significance of energy trade between Turkey and selected energy-rich Islamic countries. Focusing particularly on fossil fuels such as oil, natural gas, and coal, the study examines these trade relations not only in economic terms but also through political, environmental, and diplomatic dimensions. Countries such as Iran, Algeria, Qatar, Saudi Arabia, Iraq, and Azerbaijan were selected as case studies. Using the Pointwise Mutual Information (PMI) method, the research analyzes the mutual preference levels and dependency structures in Turkey's energy imports from these nations. The findings reveal that Turkey's energy relations with Islamic countries are shaped not solely by geographical proximity, but also by political compatibility, infrastructural integration, and historical trade patterns. Furthermore, the study incorporates environmental aspects of energy trade, including embodied carbon emissions, emphasizing the need for sustainable energy policies. The thesis concludes that future energy diplomacy must adopt a multi-actor approach, with strong consideration of environmental responsibility and long-term strategic partnerships. Ultimately, the research highlights that the energy cooperation between Turkey and selected Islamic countries has the potential to deepen not only in terms of trade but also in contributing to regional security and sustainable development.