Yaşlılarda yeti yitimi ve aleksitimi

Abstract

Amaç: Yaşlılık döneminde yeti yitimi ve aleksitimi kişilerin sağlık ve sosyal durumlarına etkiliolabilen önemli kavramlardır. Bu çalışmada, Gümüşhane İl Merkezinde evde yaşayan yaşlılarınyeti yitimi ve aleksitimi özelliklerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Kesitsel tipteolan araştırma, Gümüşhane İl Merkezinde bulunan 14 aile hekimliği birimine kayıtlı nüfustansistematik örnekleme ile seçilen 65 yaş ve üzeri 437 kişi ile yürütülmüştür. Örnekleme alınanyaşlılara, içerisinde Kısa Yeti Yitimi Anketi ve Toronto Aleksitimi Ölçeği-20 (TAÖ-20)’nin de yeraldığı bir anket yüz yüze görüşme ile uygulanmıştır. Tanımlayıcı veriler sayı, yüzde, ortanca vemin-max olarak gösterilmiştir. İstatistiksel analizlerde, p<0.05 değerleri anlamlı olarak kabuledilmiştir. Bulgular: Araştırma kapsamına alınan yaşlıların yaş ortalaması 74.3±7.15 yıl(min:65, max:100) olup, %63.4’ü kadın, %36.6’sı erkektir. Yaşlıların Kısa Yeti Yitimi puanortalaması 10.25±5.03 (min:0, max:22), TAÖ-20 puan ortalaması ise 49.28±9.58 (min:25,max:85)’dir. Yaşlıların %86’sında çeşitli derecelerde yeti yitimi saptanmıştır. Kadın olmanın,dul/boşanmış olmanın, düşük eğitim düzeyine sahip olmanın, herhangi bir ruhsal sorunyaşamanın, mobilizasyonda kısıtlılık artışının, egzersiz yapmamanın, genel-fiziksel-zihinselduygusalve sosyal sağlık düzeylerinde kötü sağlık algısına sahip olmanın TAÖ-20 puanortalamasını arttırdığı saptanmıştır (p<0.05). Hayatı boyunca herhangi bir şiddet türüne maruzkalmış olanların şiddet görmeyenlere, aile içinde kendini ifade edemeyenlerin ya da kısmenifade edenlerin böyle bir sorun yaşamayanlara göre aleksitimi toplam puanları daha yüksekbulunmuştur (p<0.05). Sonuç: Bu araştırmada, yaklaşık olarak her beş yaşlıdan dördünde yetiyitimi bulunmuştur. Ortalama aleksitimi puanı ise ölçeğin maksimum puanın yarısının altındabulunmuştur. Yaşlılarda yeti yitimi ve aleksitimiyi etkileyen faktörlere yönelik iyileştirici yöndeçalışmalar planlanmalı ve uygulanmalıdır.