18. YÜZYILDA ANADOLU’DA MÜSTENSİH DERVİŞ MUSTAFA TARAFINDAN İSTİNSAH EDİLEN ŞEHNÂME ÇEVİRİSİ VE BU ÇEVİRİDE YER ALAN TÜRKİYE TÜRKÇESİ AĞIZLARINA AİT SÖZCÜKLER

Abstract

Firdevsî’nin İran milleti açısından çok kıymetli olan eseri Şehnâme,Türk kültür ve edebiyatını fazlasıyla etkilemiştir. Bu kültürünsonucunda Anadolu’da Şehnâme yazma kültürü başlamıştır. Selçuklu veOsmanlı sahasında Türkçe yazılan birçok Şehnâme ortaya çıkmıştır.Ayrıca Firdevsî’nin eserinin bire bir çevirileri de yapılmıştır. Üzerindeçalıştığımız eser de bu bire bir çevirilerden biridir.Firdevsî’nin Şehnâmesi temel alınarak hazırlanan ŞehnâmeÇevirisi’ne müstensihin kendine göre eklemeler yaptığı da görülmektedir.Günümüzde İstanbul Üniversitesi Merkez Kütüphanesinde 6131demirbaş numarasıyla kayıtlı olan bu eser, üç cilt halinde olup tamamı1778 varaktır. Her sayfası 25 satırdan oluşan eserde minyatürler debulunmaktadır. Bu Şehnâme çevirisinin istinsah yılı 1773’tür. Eserinmütercimi ile ilgili bilgi bulunamamıştır; fakat müstensihinin DervişMustafa olduğu bilinmektedir. Bu bilgi metnin birinci cildinde yeralmaktadır. İlgili çalışma, bu eserin ikinci cildinin 1a-144b varaklarıarasında kalan bölümünü kapsamaktadır.Firdevsî’nin Şehnâmesi’nden yapılan bu çeviride Türkiye TürkçesiAğızları, Tarama Sözlüğü ve Divânü Lügât’it-Türk’te yer alan birçokkelime ile Türkiye Türkçesinde hala varlığını devam ettiren birçokatasözü, deyim, kalıp söz, yansıma sözcük ve ikileme tespit edilmiştir.Çalışmamızda, Firdevsi ve Şehnâme hakkında verilen bilgilerden sonratespit edilen Türkiye Türkçesi ağızlarına ait kelimeler türlerine göre sıralanacak ve anlamlarıyla beraber verilmeye çalışılacaktır. Bukelimelerin günümüzde hangi il ağzında yaşadığı ortaya konacaktır. Buçalışma sayesinde Türkiye Türkçesi ağızlarında yer alan kelimelerintarihi süreçleri hakkında da bazı bilgiler elde edilebilecektir.