HZ. ÖMER DÖNEMİNDE GÜNEYDOĞU ANADOLU'DAKİ FETİH HAREKETLERİ

Abstract

El-Cezîre, Dicle ile Fırat nehirleri arasında, köklü bir geçmişe sahip olan bölgeye verilen addır. Fırat ve Dicle arasındaki kısıma Grek kaynaklarında Mezopotamya denilmiş, Araplar ise bölgeyi ikiye ayırarak güneyine Sevad veya Irak, kezeyine de Cezîre adını vermişlerdir. Yani Cezîre, Yukarı Mezopotamya'yı ifade etmektedir. Bu bölgeye İslam'dan önce sırasıyla Babilliler, Asurlular, Hititler, Persler, Büyük İskender, Selefkiler, Romalılar, Bizans ve Sasaniler hâkim olmuştur. Suriye ve Irak'ı fetheden Müslüman Arapların amacı artık bu bölgeyi ele geçirmektir. Bu amaçla Hz. Ömer, el-Cezîre bölgesinde yer alan Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin fethini Iyad b. Ganem'e havale eder. Iyad b. Ganem, Halid b. Velid'le beraber bölgede pek çok şehri ve önemli kaleleri ele geçirir. Böylece adı geçen yer, genel olarak savaşsız bir şekilde İslâm hâkimiyeti altına alınmış olur. Buradaki genişleme o zamanki iki büyük devlet Bizans ve İran imparatorluğunun aleyhine olmuştur. Ayrıca İslâm Dini buradaki halk arasında zorlama olmadan yayılma imkânı bulmuştur.Anahtar Kelimeler: el-Cezîre, Dicle, Fırat, Mezopotamya, Güneydoğu Anadolu, Iyad b. Ganem, Halid b. Velid, İslâm

Al Cezire is the name of the region which has a long tradition between the Tigris and Euphrates. According to Grek sources; the region between Tigris and Euphrates was called as Mesopotamia but Arabs divided the region into two parts and renamed the south as Sevad or Iraq and to north as Cezire. Namely; Cezire refers to the upper Mesopotamia. Babylonians, Assyrians, Hitties, Persians, The great Alexander, Seleucid, Romans, Byzantine and Sassanids dominated to this region respectively. The purpose of the Muslim Arabs conquered Syria and Iraq now is to capture this area. As a matter of fact Hz. Ömer referred the conquest of Southeastern Anatolia region which takes place in Al-Cezire to Iyad b. Ganem. Iyad b. Ganem with the help of Halid b Velid, conquerred many cities and important castles in the region. Thus, the mentioned places, in general, are under the domination of Islam without war. The expansion in this place was against the Byzantine and Persian empires which were the largest states at that time. Also; Islam religion found the opportunity of spreading without enforcement among the people in this place.Key Words: Al-Cezire, Tigris, Euphrates, Mesopotamia, Southeastern Anatolia, Iyad b. Ganem, Halid b. Velid, Islam.