BARAJLARIN TİP SEÇİMİNİN BELİRLENMESİNDE UZMAN SİSTEM KULLANIMI

Abstract

Bu çalışmada, barajların tip seçimi, yapay zekanın bir alt birimi olan uzman sistemler kullanılarak yapılmıştır. Barajlarda tip seçimine karar vermek ve bir uzman sistem oluşturmak için uzman bilgilerine gereksinim vardır. Bu çalışmada uzman sistem için bilgi tabam oluşturulurken; tecrübeli mühendislerin görüşlerinden, ASCE'nin düzenlediği sempozyum kitaplarındaki tecrübeli mühendislerin makalelerinden, tecrübeli mühendislerin barajlar üzerine yazdığı pratiğe yönelik baraj kitaplardan, baraj planlama raporlarından, konuyla ilgili üniversite öğretim üyelerinin görüşlerinden ve makalelerden yararlanılmıştır. Baraj tip seçici uzman sistem oluşturulurken ESTA shell programı kullanılmıştır. Birinci bölümde çalışmanın amacı, kapsamı açıklanmış ve çalışmayla ilgili araştırmalar verilmiştir. İkinci bölümde, baraj tiplerinin planlama özellikleri son gelişmeler ve uzman bilgilerine göre verilmiştir. Son yıllarda geliştirilen baraj tipleri daha detaylı olarak incelenmiştir. Üçüncü bölümde baraj tip seçimine tesir eden faktörler, her baraj tipi için ayrı ayrı ele alınmıştır. Barajın tip seçimine ait bu bölümde verilen bilgiler, hazırlanan uzman sisteme bir veri tabam oluşturmaktadır. Dördüncü bölümde mühendislikte uygulanan yapay zeka sistemleri sunulmuştur. Yapay zekanın bir alt birimi olan uzman sistemler daha geniş olarak ele alınmış ve çalışmada kullanılan ESTA shell programı tanıtılmıştır. Beşinci bölümde baraj tip seçimi uzman sistemler kullanılarak yapılmıştır. Uzman sistem için gerekli olan kurallar maddeler halinde sunulmuştur. Burada verilen kurallar kullanılan shell ortamında programa öğretilmiştir. Hazırlanan program ülkemizde inşa edilen birçok baraj planlama raporlarına göre test edilmiş ve yapılan uygulamalardan dört tanesi sunulmuş ve yorumlanmıştır. Altına bölümde çalışmadan elde edilen sonuçlar özetlenmiştir. ANAHTAR KELİMELER: Barajlar, baraj tip seçimi, yapay zeka, uzman sistemler

SUMMARY PhD Thesis AN EXPERT SYSTEM FOR DETERMINATION OF TYPE SELECTION OF DAMS M Emin EMİRO?LU Fırat University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Civil Engineering 1999, Page: 193 In this study, Expert Systems which is a sub branch of Artificial Intelligence (AT) was used in type selection of dams. There is necessity expert knowledge to estimate type selection of dams and to develop an expert system. Creating knowledge base for expert system, it was used knowledge of experienced engineering, symposiums books sponsored by ASCE, books related to dam published by experienced engineering, dam planning reports, knowledge of different faculty members and papers. It is used ESTA Shell program to make dam type selection expert system. In Chapter I, the aim and the content of study is described and literature about this study is presented. In Chapter II, characteristics of planning dam type are given according to recent developments and knowledge of experts. The development of dam types in recent years is studied in detail. In Chapter HI, the factors influencing dam type selection were studied for each dam type separately. The knowledge given in this chapter about dam type selection creates knowledge base to developed expert system. In Chapter IV, AI systems used in engineering are presented. Expert systems which is a sub branch of AI is studied in detail and ESTA shell program used in this study was introduced. In Chapter V, dam type selection is made using expert systems. Necessary rules for expert system was created and tabulated. Rules given here was made the program teach used in shell domain. The created program was tested in many dams built in Turkey according to dam planning reports and four of the applied selected problems were presented and interpreted. In Chapter VI, the results obtained from this study are given and summarized. KEY WORDS: Dams, Dam Type Selection, Artificial Intelligence, Expert Systems