İHL MESLEK DERSLERİ ÖĞRETMENLERİNİN KUR’AN-I KERİM DERSLERİNDE ÖĞRENCİLERİN DERSE KATILIMINI SAĞLAMA YOLLARI

Abstract

Bu araştırma, İmam-Hatip Lisesi meslek dersleri öğretmenlerinin Kur’an-ı Kerimderslerinde öğrencilerin derse katılımını sağlama yollarını belirlemeyi amaçlayan,nitel yöntemin durum deseninin kullanıldığı bir araştırmadır. Araştırmanın çalışma grubunu, amaçlı örneklem yöntemlerinden ölçüt örnekleme yoluyla seçilen 23İmam-Hatip Lisesi meslek dersi öğretmeni oluşturmaktadır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmış ve içerik analizi tekniği ile çözümlenmiştir.Araştırma sonucunda öğretmenlerin öğrencileri derse katma yolları konusundakigörüşlerinin dersin içeriğine göre farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Öğretmenlerin öğrencilerin derse katılımını sağlama yollarından ön plana çıkanlar; okumaseviyesi iyi olan öğrenciden başlayarak rastlantısal olarak derse katma, çalışan/gönüllü öğrencilere öncelik vererek derse katma, toplu olarak derse katma, rastlantısalolarak derse katma şeklindedir. Öğretmenlerin, ezber metinlerini yüzünden okuma derslerinde, okuma seviyesi iyi olan öğrencilerden başlayarak rastlantısal dersekatma; ezber metinlerini dinleme derslerinde, “çalışan/gönüllü öğrencilere öncelikvererek derse katma”; yüzünden okuma derslerinde, “okuma seviyesi iyi olan öğrencilerden başlayarak rastlantısal derse katma ve “rastlantısal olarak derse katma”;elif-ba derslerinde “öğrencileri toplu olarak derse katma” yollarını daha fazla kullandıkları belirlenmiştir.ÖzetKur’an öğretim tarihi, Kur’an’ın vahyedilmesi ile başlamıştır. Vahiy sürecinde Hz.Peygamber Kur’an’ın nasıl okunması ile ilgili sahabilere telkinler yapmış ve Kur’anöğretimi için belirli sahibiler görevlendirmiştir. İlk Kur’an öğretilen kurumlarda Hz.Peygamber zamanında oluşmuştur. Hz. Ömer döneminde ise Kur’an öğretenleremaaş bağlanmış, daha sonraki devirlerde de devletin ileri gelenlerinin evlerinde çocuklarına Kur’an öğretmek için öğretmenler tutulmuştur. Medreseler kurulana kadar gerek evlerde gerek ise cami, mescid ve tekke gibi yerlerde halka Kur’an öğretimiyapılmıştır. Medreselerin kurumsallaşması ile birlikte özel Kur’an ihtisas medreseleri olan Dar’ul Kurra’lar kurulmuştur. Cumhuriyetin kurulmasıyla medreseler tariheintikal etmiş, fakat Kur’an öğretimi örgün ve yaygın eğitim kurumlarında verilmeyedevam edilmiştir. Günümüzde örgün olarak Kur’an öğretimi yapılan kurumlardanbiri de İmam Hatip Liseleridir. İmam Hatip Liseleri hem mesleğe hem de yükseköğretime öğrenci yetiştirmektedir. Meslek derslerinden biri olan Kur’an-ı Kerimdersleri, meslek dersi öğretmenleri tarafından yürütülmektedir.Sınıf ortamında Kur’an öğretiminin en önemli unsurlardan biri öğrencinin dersekatılımıdır. Katılma, öğrencinin istenen davranışları kazanması için kendisine verilen işaretleri kullanması ve bu işaretlerle belirlenen hareket ya da davranışı kazanıncaya kadar bunu sürdürmesidir. Öğrencinin öğretme-öğrenme sürecine katılımıaçık ve örtük olmak üzere iki şekilde gerçekleşmektedir. Açık katılım, derste öğrencinin sorulara cevap vermesi, soru sorması, okuma faaliyetini yapması, öğretmeninsöylediklerini aynen tekrarlaması, ödev hazırlayıp sınıfa sunması vb. davranışlarıkapsamaktadır. Örtük katılım ise, öğrencinin zihinsel olarak derse katılması, dersiilgiyle dinlemesi ve dikkatini dersin amaçlarına yöneltmesidir.Öğrencinin açık ya da örtülü olarak öğretme-öğrenme sürecine katılma derecesionun başarısını etkileyen önemli değişkenlerden biridir. Yapılan araştırmalara göre,öğrencinin başarısında gözlenen değişkenin %20 kadarı, onların sınıftaki öğrenme sürecine katılma dereceleriyle açıklanabilmektedir.Bir çok açıdan bireysel farklılıkların olduğu sınıf ortamında İmam Hatip Meslekdersi öğretmenlerinin, Kur’an öğretirken öğrencilerin derse katılımlarını “nasıl”sağladıkları ve bu katılım şeklini “niçin” tercih ettiklerinin araştırılması, hem sahadaki öğretmenlere sağlayacağı yarar hem de literatüre sağlayacağı katkı açısındanönem arz etmektedir. Bu nedenle bu araştırmanın temel problemi “İmam-Hatip Lisesi meslek dersleri öğretmenlerinin Kur’an-ı Kerim derslerinde öğrencilerin dersekatılımını sağlama yolları nelerdir” sorusudur.Bu araştırmada, araştırmanın temel amacını ortaya koyabilmek için nitel araştırma desenlerinden durum deseni kullanılmıştır. Amaçlı örnekleme yöntemlerindenölçüt örnekleme yoluyla belirlenen çalışma grubu 8’i kadın 15’i erkek olmak üzeretoplam 23 İmam Hatip Lisesi meslek dersi öğretmeninden oluşmaktadır. Öğretmenlerin en az üç yıl bu derse girmiş olmaları bu araştırmanın ölçütü olarak belirlenmiştir. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır.Yarı yapılandırılmış görüşme formu esas alınarak görüşmeler sürdürülmüş, bireyselfarklılıklara göre ek sorular veya sonda sorular sorulmuştur. Ayrıca araştırmaya katılan öğretmenlerin görüşleri ortaya konulurken, kapalı kalan noktaları açıklayabilmek ve söz konusu görüşleri daha isabetli yorumlayabilmek için yeri geldikçe onların derslerinde yapılan gözlemlerden ve kullandıkları doküm