KIRKGEÇİT FORMASYONUNDA (ELAZIĞ BATISI) GÖZLENEN YUMUŞAK ÇÖKEL DEFORMASYON YAPILARININ ÖZELLİKLERİ VE OLUŞUMU

Abstract

Elazığ Havzası Tersiyer'de Neotetis'in güney kolunun kapanması sırasında gelişmiş havzalardan biridir. KD-GB yönünde uzanan Havza Doğu Toroslar'da yer almaktadır. Doğu'da Palu ilçesi, kuzeyde Peri çayı ve Keban Baraj Gölü, batı ve güneybatıda Fırat nehri ve güney ve güney doğusunda Karga Dağı ve Mastar Dağı tarafından sınırlanmaktadır. Havzada, Permo Triyas'dan Pliyo-Kuvaterner'e kadar değişik yaşta metamorfik, magmatik ve sedimanter kayaçlar yüzeylemektedir. İnceleme alanındaki birimler yaşlıdan gence doğru Permo-Triyas yaşlı Keban Metamorfitleri, Senoniyen yaşlı Elazığ Magmatitleri, Maastrihtiyen yaşlı Harami Formasyonu, Erken Paleosen yaşlı Kuşçular Formasyonu, Geç Paleosen-Erken Eosen yaşlı Seske Formasyonu, Orta Eosen-Oligosen yaşlı Kırkgeçit Formasyonu, Erken Miyosen yaşlı Alibonca Formasyonu, Pliyo-Kuvaterner yaşlı Palu Formasyonu ve günümüz alüvyonlarıdır. Bu çalışmanın konusunu oluşturan yumuşak çökel deformasyon yapıları Baskil (Elazığ) batısında Kırkgeçit Formasyonu içerisinde: olmak üzere iki bölgede gözlenmiştir. 1.Hacıtemur köyü çevresi, 2.Saluşağı köyü çevresi Kırkgeçit Formasyonu, Hacıtemur köyü çevresinde kalkarenit-karbonat, çamurtaşı(marn) ardalanmasından oluşan düşük eğimli yamaç ve resif çökellerinden oluşmaktadır. Çalışma alanında yaygın olarak gözlenen kayma-oturma yapıları kalkarenit-karbonat çamurtaşı fasiyeslerinden oluşan düşük eğimli yamaç çökellerinde tanımlanmıştır. 5 km kadar devamlılık gösteren kayma-oturma yapılarının hareket yönü güney-güneydoğu olarak belirlenmiştir. Kırkgeçit Formasyonu çalışma alanının güneyinde (Saluşağı köyü çevresi) kanal çökellerinden oluşan konglomera, kumtaşı ve marn fasiyeslerinden kurulu yamaç çökellerinden oluşur. Bu çökeller kuzeydeki fasiyeslere göre daha derin bir ortamda çökelmiştir. Söz konusu fasiyeslerde çeşitli yumuşak çökel deformasyon yapıları gözlenmiştir. Bunlar kayma-oturma yapıları, kaotik çökeller, yük kalıpları, alev yapıları, su kaçma yapıları (tabakalar arası su kaçma yapıları) konvolüt laminasyon, klastik dayklar ve sinsedimanter faylardır. Tanımlanan yumuşak çökel deformasyon yapılarının mekanizması sıvılaşma, su kaçma olayı, gevrek davranış ve yoğunluk farkı ile ilişkilidir. Deformasyonu başlatan etkenler ise hızlı sedimantasyon, yamaç eğimi, tektonik ve sismik aktiviteler olarak düşünülmektedir.

The Elazig basin is one of the developed basins during the closure of the southern branch of Neotethys in Tertiary. The Elazığ basin extending in the NE-SW direction is located in the Eastern Taurus Mountains. The Palu county is bounded by the East, the Peri river and Keban Dam Lake to the north, the Euphrates to the west and southwest and the Karga Mountain and Mastar Mountain to the south and south-east. In and under this basin, metamorphic, magmatic and sedimentary rocks of varying age range from Permo Triassic to Plio-Quaternary. The units in the study area consist of Permo-Triassic Keban Metamorphites, Senonian Elazığ Magmatites, Maastrichtian Harami Formation, Early Paleocene Kuşçular Formation, Late Paleocene-Early Eocene Seske Formation, Middle Eocene-Oligocene Kırkgeçit Formation, Early Miocene Alibonca Formation, Plio-Quaternary Palu Formation and present alluvium Soft sediment deformation structures forming the subject of this work were observed in two regions within the Kırkgeçit Formation in the est of Baskil (Elazığ) . These; 1.Around Hacıtemur village, 2. Around Saluşağı village, Kırkgeçit Formation consists of low inclined slope and reef sediments formed by calcarenite-carbonate mudstone (marl) alternation around Hacıtemur village. The commonly observed slump features in the study area are described in low slope slope deposits consisting of calcarenite-carbonate mudstone facies. The direction of movement of slump structures continuing up to 5 km was determined as south-southeast. Kırkgeçit Formation consists of conglomerate, sandstone and marl facies slope deposits consisting of dense channel deposits south of the study area (around Salusagi village). This region has been deposited in a deeper area than the north facies. Various soft sedimentary deformations were observed in the facies. These are slump features, chaotic deposits, load casts, flame structures, water escape structures (water-flow structures between layers), convolute lamination, clastic dykes and syn-sedimentary faults. The deformation mechanism of the described soft sedimentary deformation structures is related to liquefaction, fluidization, brittle behavior and density difference. The mechanism that initiates deformation is related to rapid sedimentation, slope inclination, and tectonic and seismic activity in the region.