Bitlis Kalesi’nde Bulunan Sinan Bey (Kale) Hamamı ve Rölöve Çalışmaları Üzerine Bir Değerlendirme

Abstract

2004-2005 yılı arkeolojik kazıları sonucunda gün yüzüne çıkarılanSinan Bey (Kale) Hamamı, Bitlis Kalesi’nde merkeze yakın birkonumda yer almaktadır. Ortaya çıkarıldığı günden bu yana hamamakoruma amaçlı bazı basit müdahaleler yapılmış, ancak tam anlamıylatahribatın önüne geçilememiştir. Özellikle örtü öğeleri ile sudepolarının duvarlarındaki çökme tehlikesi her geçen gün artmaktadır.Bu nedenle 2019 yılı kazı çalışmaları kapsamında restitüsyon verestorasyon öncesi rölöve çizimlerinin yapılmasına karar verilmiştir.Bunun için yapı ilk olarak yerinde incelenmiştir. Devamında Corsve Total Station aletleri ile referans noktalar alınarak yapının haritaüzerindeki konumu işaretlenmiştir. Mekânların zemin seviyeleri farklıolduğundan çizgi lazer aleti yardımıyla 0.00 kot seviyesi belirlenmişolup plan ölçümleri aynı kot üzerinden alınmıştır. Krokiler üzerindegerekli ölçüler alındıktan sonra bilgisayar ortamına aktarılmıştır. TotalStation ile plan, kesit, görünüş için bütün noktaların ölçümü yapılmıştır.Yapı bütünüyle fotoğraflanmış, kesit ve cephelerdeki malzeme ve hasardetaylarının ayrıntıları için Agisoft Photoscane, Adobe Photoshopve Autocad gibi programlardan faydalanılmıştır. Elde edilen ölçüve verilerle bu programlar kullanılarak, rölöve projesinin çizimlerihazırlanmıştır. Hazırlanan rölöve çalışması daha sonra ilgili kurultarafından onaylanmıştır.Soyunmalık, ılıklık, sıcaklık ve külhan bölümlerinden oluşan hamamarşiv belgelerine göre 1534 ile 1540 yılları arasında Bitlis Sancak BeyiSinan Bey tarafından yaptırılmış bir vakıf eseridir. Osmanlı arşivindeulaşılan yeni belgelerde, 1540 yılına ait Tapu Tahrir Defteri ve diğer arşiv kayıtlarında, hamamın kale içerisindeki Sinan Bey tarafındaninşa edilen mescide gelir getirmek üzere inşa edilmiştir. Sinan BeyMescidi’nin yıllık geliri 4900 akçe olarak kayıtlara geçmiştir. Bu4900 akçenin de 3600 akçesi kalede bulunan hamamdan, 580 akçesiise hamam ile mektebin yakınında bulunan iki göz mahzenden eldeedildiği yazılıdır.Hamam, sıcaklık mekânına göre iki köşe halvet hücreli olup KlasikTürk Hamam mimarisinin özelliklerini yansıtmaktadır. Duvarlardataş, kubbe ve kubbeye geçişlerde tuğla malzeme kullanılan yapıdasüsleme öğelerine rastlanmaz. Sıcaklık, hela ve halvet hücreleri kubbeile diğer kısımlar ise tonoz örtülüdür. Soyunmalık kısmında sadecebeden duvarları ve kapı açıklığı günümüze ulaşırken, asıl hamamkısmının örtü öğeleri olan kubbe ve tonoz yüzlerine açılan fil gözleriile iç mekân aydınlatılmaktadır.Bu çalışmada, yeni belgeler ışığında, hamamın banisi ve yapım yılınınortaya çıkarılmasının yanında yapılan rölöve çalışmaları hakkında bilgiverilmesi amaçlanmaktadır.