DÖNER BAŞLIKLI SİSTEMDE LİNYİTLERİN YAKILMASINDA KÜKÜRT GİDERİMİ

Abstract

YÜKSEK LİSANS TEZİ DÖNER BAŞLIKLI SİSTEMDE LİNYİTLERİN YAKILMASINDA KÜKÜRT GİDERİMİ Pınar TOPTAŞ Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Kimya Mühendisliği Anabilim Dalı 2004, Sayfa: 76 Ülkemizde enerji ihtiyacının karşılanmasında kömür hala yaygın olarak kullanılmaktadır. Bitümlü kömür rezervlerinin sınırlı birkaç bölgede olması ve yüksek işletim maliyetinden dolayı, yakıt olarak daha çok 8 milyar tonu aşkın linyit rezervleri öne çıkmaktadır. Ancak, linyitlerimiz de çoğunlukla yüksek oranlarda nem, kül ve atmosferik kirletici kükürt içermektedirler. Bu linyitlerin denetimsiz bir şekilde yakılması sonucu atmosfere salınan baca gazlarında bulunan S02 ve NOx bileşenlerinin insan ve doğal çevre sağlığına birçok olumsuz etkisi vardır. Kömürlerin yakılmasında SO2 en önemli atmosferik kirletici olarak görüldüğünden dolayı tüm dünyada yakma sistemlerindeki SO2 emisyonlarının düşürülmesi veya baca gazlarından giderilmesi üzerine yaygın araştırmalar yapılmaktadır. Bu alanda oldukça gelişmiş bir teknoloji ortaya çıkmıştır. Linyitlerin küçük ölçekteki sistemlerde yakılmasında baca gazlarındaki SO2 oranının azaltılması için ilk bakışta en pratik çözüm linyitlere yakmadan önce kireç karıştırılmasıdır. Döner başlıklı kömür yakıcılar küçük ve orta ölçekte enerji üretimi amacıyla geliştirilen ve üzerinde hala araştırmalar yapılan sistemlerdir. Bu sistemlerde kömüre SO2 tutmak amacıyla yakmadan önce kireç karıştırılmasının baca gazı kirleticiIV bileşenleri üzerine etkisi henüz incelenmemiştir. Bundan dolayı, bu çalışmada, ülkemizin kükürt içeriği yüksek linyitlerinin döner başlıklı bir yakma sisteminde kireç eklenerek yakılmasının baca gazındaki SO2 oranını ne şekilde etkilediğinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Deneysel çalışmalar soğuk ve sıcak deneyler olmak üzere iki aşamada gerçekleştirildi. Soğuk deneylerde döner yakma sisteminin çeşitli eğim açıları ve besleme helezonunun ve döner başlığın çeşitli devir sayıları için döner başlığa giren linyit miktarlarının belirlenmesi ve besleme hızının ayarlanması amacıyla 4.76-9.5, 9.5-19 ve 19-38. lmm büyüklük sınıflarına ayrılan Sivas-Kangal, Muğla- Yatağan ve Çanakkale-Çan linyitleri ile çalışıldı. Soğuk deney ölçüm sonuçlarından, sıcak deneyler esnasında optimum çalışma şartlarının daha kolay elde edilmesine ışık tutan ön bilgiler elde edildi. Ayrıca küçük taneli kömürlerin büyük taneli kömürlerin hareketine olan etkileri de incelendi. Sıcak deneylerde ise sadece, ele alınan linyitler içinde en yüksek oranda kükürt içeren Sivas-Kangal linyitinin sistemde yakılmasında hava dağıtım şeklinin, kirecin linyite granül veya toz halinde eklenmesinin ve Ca/S oranı olarak tanımlanan linyitteki birim miktar kükürt başına eklenen kireç miktarının baca gazındaki SO2 oranı üzerine etkisi incelendi. İşletme şartlarının optimum olması durumunda kükürt giderimi %73 olarak başarılmıştır. Toz halindeki kirecin artan sistem açısıyla kükürt dioksit gideriminin azaldığı görülmüştür.Ca/S oranının artmasıyla yanma veriminde düşüş görülmüştür. Anahtar Kelimeler: yanma, linyit, döner başlık, kükürt, kireç