TANZİMAT'TAN II. MEŞRUTİYET'E OSMANLI DEVLETİ'NİN İDARİ TAKSİMATI (1839-1908)

Abstract

Devlet yönetimini kolaylaştırabilmek ve hizmeti her tarafa yayabilmek için ülke topraklarının coğrafi, iktisadi ve kamu hizmetlerinin ihtiyaçlarına göre kademeli bölümlere ayrılması olarak tanımlanan idari taksimat, Osmanlı Devleti'nde eyalet ve sancak sistemi ile sağlanmıştır. Anılan sistemde Eyaletler sancaklara(liva), sancaklar kazalara ve köylere ayrılmıştır. 16 ncı Yüzyılda yeni eyaletlerin kurulması ile eyalet sistemi oturmuştur. Tanzimat Fermam'mn ilanından sonra idari taksimatta yeni düzenlemeler yapılmış, Tuna Vilâyetler Nizamnamesi, Vilâyetler Nizamnamesi ve Nahiyeler Nizamnamesi neşriyle Eyalet Sistemi'nden, Vilâyet Sistemi'ne geçilmiş ve nahiye teşkilatı kurulmuştur. Bu değişiklikler, mülki taksimat listelerine de yansımıştır. Tuna, İşkodra, Prizren, Mamuret'ül Aziz, Hakkâri- Van, Bitlis, Basra, Beyrut, Kurdistan, Lazistan vilâyetleri kurulmuştur. İstanbul, Vilâyet olarak idari taksimat listelerinde yer almıştır. Sancaklar, vilayete bağlı ve müstakil sancaklar olarak ikiye ayrılmıştır. Vilâyetlerin başına valiler, Vilâyete bağlı sancakları kaymakamlar, müstakil sancaklara da mutasarrıflar tayin edilmiştir. Nahiyeler nahiye müdürleri, köyler ise halk tarafından seçilen muhtarlar tarafından idare edilmeye başlanmıştır. Bu çalışmada, anılan dönemdeki düzenlemeler ayrıntıları ile incelenmiştir. İncelenen dönemde idari taksimatın değişken bir yapı arzettiği, ancak dönemin sonuna gelindiğinde istikrara kavuştuğu görülmektedir. İncelenen döneme ait son taksimat listesinin kaybedilen topraklar dışında, Cumhuriyet Dönemi'ne intikal ettiği belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler : idari taksimat, salname, nizamname, eyalet, sancak >* % - /