Elazığ yöresindeki koyun (Akkaraman) ve keçi (kıl) derileri üzerinde makroskopik ve mikroskobik incelemeler

Abstract

Bu araştırma doğu bölgesinin Akkaraman koyunları ve kıl keçilerinin derileri üzerinde yapılmıştır. Her iki; türün fötal devreden ergin devreye kadar geçirdiği tam evrelerde Anatomik, Histolojik, Embriyolojik ve Histoşimik incelemeleri üzerinde uğraşıldı. Deriler. 6 bölgeye ayrılarak, morfolojik yapıları ve kalite niteliklerini saptamak amacı ile çeşitli yaş guruplarından koyun, 350 keçi derisi incelendi. Derilerin kullanımı için gerekli histoşimik özellikler belirlenerek boya vasatlarına zemin hazırlandı. Araştırmamızda aşağıdaki sonuçlara varıldı 1.İntra uterin hayatta derinin koyunlarda ve keçilerde 9O-95'ci günden itibaren baş kısmından olmak üzere kıl follicullerinin geliştiği görüldü.Ayraca gl. sebase ve gl. sudorifera'lar 100-105'ci günlerde oluşumlarını tamamladığı sonucuna varıldı. Fötal devrede deri 6 bölgede incelendi, fakat en kaliteli bölgenin sırt olduğu saptandı. Bu niteliğin ırk, cinsiyet ve beslenme ile ilişkisi olduğu kanasına varıldı. Doğuma kadar iyi şartlarda beslenen anne keçi ve koyun fötüslerinin deri yapısı iyi ve primer follicul'lerin çoğunlukta bulunduğu ve bu arada secunder follicullere de bolca rastlanmıştır.Fötal devrede koyun ve keçi derilerinin dermasında ter, yağ bezlerinin nucleusları, hücresel yapıları açık olarak görüldü. Etek, boyun, kuyruk derilerinde primer follicul'ler çoğunluktadır ve buna bağlı olarak yağ bezleride aynı sayıdadır, ter bezleri ise yalnız boyun derilerinin dışında biribirleri ile orantılıdır. R.axillaries ve r. inguinalis bölgelerinde epidermis üzerini squamoz tarzda ceratin lamelleri ile kaplıdır. Kıl follıculleri sayısal olarak çok az ve primerdir; Ter ve yağ bezleri fazla sekresyonlarmdan dolayı hücresel yapıları iyi görülmez ve kistik bir yapı gösterirler. Histoşimik denemelerde bu sekresyonların alkali olduğu Alcian Blau ile saptanmıştır. 2. 3-6 Aylık kuzu, toklu, oğlak ve çepiçlerin çoğunluğunun baharda doğmaları ve sonbahara kadar bölgemizinin serin iklimi ile iyi şartlarda beslenmesi sonucu gelişimi arzu edilir niteliktedir. Doğum sonrası, 1 ayda derinin geliştiği ve genişlediği görülmüş, buna karşın kıl follicul'lerinde seyrelme olduğu saptanmıştır. 3-6 Ayda, beslenme ve gensel nitelikler nedeni ile derinin çok iyi geliştiği, kalite olarakta iyi nitelikte olduğunu sırt derisi örneklerinden saptadık. Kıl f.ollicullerinde sıklaşma ve guruplaşmalar yine bu devrede görülmüştür. Ancak iyi beslenmeyen kuzu, oğlakların derilerinde] gelişmenin durduğu görüldü. 6 Aylık toklu ve çepiçlerde derinin en güzel örneklerini gene sırt derisinde saptadık. Dermada kıl follıcüllerinin çoğunluğu primer ve secunderden oluşan guruplardan meydana geldiği buna bağlı olarak ter bezlerinin yağ bezlerine oranla daha az olduğu görüldü. Yağ bezlerinde hücre nucleuslarından başka hücre sınırları belirgindir. Ter bezlerinde de aynı görünüm bulunmaktadır. Dermada collagen ve elastic iplik demetlerinin gayet iyi nitelikte olduğu, orgülenme ve huamelenme tarzı çok iyidir,Her iki, türün etek boyun, kuyruk bölgesi derileri kalitesizdir. Çünkü morfolojik verilere göre yapısal yönden zayıftır. R.axillaris ve r. inguinalis derileri fötal devredekine karşın daha iyi bir durumdadır. Ter ve yağ bezlerinin sekresyonlarında meydana gelen aşırı yağıltı elle bile hissedildi. Histoşimik denemelerde Alcian Blau ile müsbet sonuçlar alınarak sekresyonlarının alkali nitelikte olduğu saptandı. 3. Ergin koyun ve keçi derileri genellikle bir yaşına kadar iyidir, 1 yaşından sonra çevre şartları değişimi ile deri niteliğinin bozulduğu görüldü. Bölgemiz sert kış koşulları nedeni ile beslenmenin iyi olmaması koyun ve keçilerinin genel kondüsyonu bozulmaktadır. Buna bağlı olarak da deri kalitesi bozulur. Secunder follıcul'ler hayvanlar yaşlandıkça azalmakta ve buna bağlı olarak yag beslerinin sekresyonu artmaktadır. İyi kaliteli olmayan Akkaraman koyunu ve kil keçisi yapağısı, yaş nedeni ve deri yapısında yağıltının artması ile olur. 1-1,5 yaşlarındaki koyun ve keçilerin sırt derisi çok iyi kalitededir. Kıl follıcullerinin çogunlugu primerdir. Yağ bezlerinin sekresyonu normaldir Ter bezlerinin sekresyonları fazla değildir.Bu nedenle hücre jel yapıları ve nucleusları açık olarak görülür. Collagen ve elastic iplik demetleri biribirleri ve örgülenme tarzları iyidir. Boyun derisi yapı olarak sırt derisine benzer. Etek ve kuyruk derileri yapısal olarak fazla sayıda yağ bezleri içerdiklerinden, iyi değildir. Collagen ve elastic iplik demetleri arasında bağ dokusu fazla olduğundan İyi bir yapıya sahip olmadığı kanısındayız.R.axillaris ve r.inguinalis bölgelerinde morfolojik yapı 6 aylık devrelerden farklı olmadığı görüldü. 4. Koyunlara has bir yapı olan ve gözün medioventralinde yer alan sinus infraorbitalis parlak görünümdedir. Yapısal olarak boyun derisine benzer yalnız dermada yağ bezleri büyük topluluk meydana getirir. Yağ bezleri fötüşlerde passif, doğum sonrası aktif hale geçerek aşırı sekresyon meydana gelir. Yapısal olarak yağ bezlerinin hücre çekirdekleri ve bez epiteli gayet iyi görüldü