FİBROMİYALJİ SENDROMLU HASTALARDA FERRİTİN VE DEMİR PARAMETRELERİNİN AĞRI VE YAŞAM KALİTESİ ÜZERİNE ETKİSİ

Abstract

Bu çalışmadaki amacımız Fibromiyalji Sendromu (FMS) tanısı almış kadın hastalarda ferritin ve demir parametrelerinin ağrı, yaşam ve uyku kalitesi üzerine etkilerini incelemektir. Çalışmaya Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon (FTR) ve FTR-Romatoloji polikliniklerine 3 aydan uzun süredir devam eden yaygın ağrı nedeniyle başvuran ve 2016 ACR FMS tanı kriterlerine göre FMS tanısı alan 87 kadın hasta dahil edilmiştir. Hastaların sosyodemografik [yaş, ağırlık, boy, vücut kütle indeksi (VKİ), medeni durum, eğitim düzeyi, mesleği ve sigara kullanımı] özellikleri ve laboratuvar parametreleri kaydedilmiştir. Veriler Vizüel Analog Skala (VAS), Fibromiyalji Etki Anketi (FEA), Short Form-36 (SF-36), Yorgunluk Şiddet Ölçeği (YŞÖ), Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (HADÖ), Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeki (PUKİ) ve Nottingham Sağlık Profili (NSP) ölçüm yöntemleri ile toplanmıştır. Çalışmaya dahil edilen hastalar ferritin ve demir düzeylerine göre 3 gruba ayrılmıştır. Çalışmaya dahil edilen kadın hastaların ortalama yaşları 43,1±10,7 (min:21-max:60) yıl olarak bulunmuştur. Hastaların %18,4'ünde ferritin düzeyi düşük (Grup 1), %25,3'ünde hem ferritin hem demir düzeyi düşük (Grup 2), %56,3'ünde ise ferritin ve demir düzeylerinin normal olduğu (Grup 3) bulunmuştur. Gruplar arasında FEA, VAS, NSP (Bölüm 1), NSP (Bölüm 2), YŞÖ ve SF-36 alt ölçek puanları açısından anlamlı fark saptanmamıştır (p>0,05). HADÖ'ye göre depresyon belirtisi olan hasta sayısı 29 (%33,3), anksiyete olan hasta sayısı 33 (%37,9) idi. Gruplar arasında depresyon ve anksiyete varlığı ac?ısından anlamlı fark saptanmamıştır (p>0,05). PUKİ'ye göre kötü uyku kalitesi olan hasta sayısı 52 (%59,8) idi. Gruplar arasında PUKİ ac?ısından ac?ısından anlamlı fark saptanmamıştır (p>0,05). Uyku kalitesi kötü olan hastalarda FEA, HADÖ depresyon, HADÖ anksiyete, NSP 1 ve NSP 2 skorları anlamlı derecede yüksek saptanmıştır (p<0,05). Uyku kalitesi kötü olan hastalarda SF-36 Fiziksel Fonksiyon, Emosyonel Rol Kısıtlılığı, Enerji-Canlılık, Ruhsal İyilik ve Genel Sağlık alt ölçek skorları anlamlı derecede düşük saptanmıştır (p<0,05). Hastaların yaşı ile SF-36 Fiziksel Fonksiyon ve Fiziksel Rol Kısıtlılığı puanı arasında zayıf düzeyde negatif korelasyon olduğu saptanmıştır (p<0,05). Fibromiyalji tanısı alan bireylerde ferritin ve demir eksikliği oldukça yaygındı. Ferritin ve demir eksikliği olan bireylerde demir eksikliği ile ağrı, uyku kalitesi, depresyon, anksiyete ve yaşam kalitesi arasında bir ilişki görülmese de, FMS hastalarında uyku kalitesinin bozulmasının ağrı ve yaşam kalitesi ile ilişkili olduğu görüldü. Sonuç olarak FMS'de sık görülen bir semptom olan uyku bozukluğu yaşam kalitesini düşürmekte, depresyon ve anksiyete düzeylerini arttırmaktadır. Anahtar Kelimeler: Fibromiyalji, ferritin, demir, ağrı, yaşam kalitesi, depresyon