Dinî Türk Mûsikîsi Üzerine Bazı Tespit ve Düşünceler

Abstract

“Türk Din Mûsikîsi” adıyla Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi’nde 1968-69 eğitim-öğretim yılında ders olarak okutulmaya başlanan Dinî Türk Mûsikîsi hakkında kaleme alınan ilk eser, İsmail Baha Sürelsan tarafından ders kitabı şeklinde hazırlanan ve 1972 yılında TRT Merkez Müzik Dairesi tarafından Ankara’da basılan “Dinî Türk Mûsikîsine Giriş” adlı eserdir. Gerek bu eserde ve gerekse bundan sonra telif olunan eserlerde Dinî Türk Mûsikîsi kavramları ve konuları hakkında bilgiler verilmiş, izâha muhtaç konularda birtakım açıklamalarda bulunulmuştur. Ancak yapılan bu izâhatlarda maalesef tam bir birliktelik sağlanamamış, başta bu bilim ve sanat dalının ismi olmak üzere, form ile tür kavramları, türlerin sayısı ve Tasnifi vs. gibi bazı konularda birbirinden farklı ifâdeler yer almıştır. Bu durum, zihinlerde istifhâm ve tereddütlere yol açtığı gibi konuşma ve yazı dilinde de birbirinden farklı ve çelişkili ifâdelerin ortaya çıkmasına sebebiyet vermiştir. Bu olumsuz durumun acilen müspet yönde değişmesi gerekmektedir ki, bunun da ancak uzmanlardan oluşan bir komisyonun bağlayıcı nitelikteki kararlarıyla mümkün olacağını düşünmekteyiz. Dinî Türk Mûsikîsi’nin ihtilâflı kavram ve konuları ile bunlara ait düşünce ve tavsiyeleri dile getirdiğimiz bu çalışma bir ön bilgi mâhiyetinde olup, kavram kargaşasını bitireceğine inandığımız ve bir an evvel kurulmasını ümit ettiğimiz komisyonun vereceği kararlara katkı sunacaktır. Dini Türk Müziği ile ilgili tespit, düşünce ve tavsiyelerimizden bazıları şunlardır: Türk Din Müziği'ni \"Dini Türk Müziği\" olarak tanımlamak daha doğru olacaktır; \"Form\" kelimesi yerine \"Tür\" kavramını kullanmak daha doğru olacaktır; tek bir örneği olduğu için Mevlid, Mi'râciyye, Reğâibiyye, Muhammediyye ve Ferâciyye'yi, \"Dini Türk Musikisi Eserleri\" olarak nitelemek daha uygun olacaktır; Temcîd, Mevlid, Mi'râciyye, Reğâibiyye ve Ferâciyye'yi, birden fazla tür içerdiği için \"dini törenler\" olarak tanımlamak daha doğru olacaktır; Kur'ân, Ezân ve Kâmet'in uygulama biçimleri olan Müezzinlik, Câmi Müezzinliği, Cumhûr Müezzinliği, Hutbe, İmâmet, Terâvîh Tertîbi, Mahfel Sürmesi ve Tardiyye'yi ayrı bir tür olarak tanımlamamak daha doğru olacaktır.