KAOTİK ZAMAN SERİLERİ ANALİZİ İLE RADON GAZI (222RN), DEPREM VE METEOROLOJİK PARAMETRELER ARASINDAKİ İLİŞKİNİN MODELLENMESİ

Abstract

Doğrusal olmayan zaman serilerinin analizi son yıllarda bilimin birçok alanında yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Araştırmalarda verilerin doğrusal olmama durumunu gösterebilmek için kaos analiz yöntemlerinden yararlanılır. Bu yöntemlerden bazıları, Lyapunov Üstelleri (Lyapunov Exponent), Vekil Veri Analizi (Surrogate Data Analysis), Hurst Üsteli (Hurst Exponent), Güç Spektrumu (Power Spectrum), Korelasyon Boyutu (Correlation Dimension), Karşılıklı Bilgi Fonksiyonu (Mutual Information) ve Geçici En Yakın Komşular metodudur (False Nearest Neighborhood). Araştırmada, Doğu Anadolu Fay Zonundaki Nurdağı (Gaziantep), Kozan (Adana), Yakapınar (Adana), Osmaniye ve Mersin bölgelerine ait 222Rn verisi kullanıldı. Verilerin gerçek değerleri ve kestirilen değerleri arasında istatistiksel olarak uyumlu sonuçlar elde edildi. İstatistiksel analizlerle sonuçların doğruluğu teyit edildi. Çalışmada, topraktan alınan 222Rn konsantrasyonlarının değişiminin doğrusal olmayan davranışlarının açıklanması için yeni bir bakış açısı elde edildi.

Non-linear time series analysis has been used widely in many areas of science in recent years. Chaos analysis methods are utilized to show the nonlinearity state of the data in the study. Some of these methods are Lyapunov Exponent, Surrogate Data Analysis, Hurst Exponent, Power Spectrum, Correlation Dimension, Mutual Information and False Nearest Neighborhood. In the study 222Rn data belonging to Nurdağı (Gaziantep), Kozan (Adana), Yakapınar (Adana), Osmaniye and Mersin were used on East Anatolian Fault Zone. Statistically consistent results between real values and the predicted value of the data were obtained. The accuracy of the results was confirmed with statistical analyses. In this study, a new perspective for explaining the non-linear behavior of 222Rn concentration from soil was obtained.