Şırnak Asfaltitinin Bitümlü Sıcak Karışımlarda Katkı Maddesi Olarak Kullanılabilirliğinin Tekerlek İzi Oluşumu ve Nem Hasarına Karışı Dayanım Özellikleri Bakımından İncelenmesi

Abstract

Bitümlü sıcak karışımlarda (BSK) en sık görülen bozulma türleri; tekerlek izi oluşumu ve nem hasarıdır. BSK’ların özelliklerini iyileştirmek böylece kaplamanın hizmet süresini arttırmak amacıyla katkı maddeleri kullanılmaktadır. Katkı maddesi olarak polimer türü malzemeler gibi doğal asfaltlar da kullanılabilmektedir. Bir doğal asfalt türü olan asfaltit, Ülkemizde Şırnak ve Silopi bölgelerinde bol miktarda bulunmaktadır. MTA tarafından yapılan etüt ve sondaj çalışmaları sonucunda 82 milyon ton asfaltit rezervi olduğu belirlenmiştir. Tamamen yerli kaynak olan ve içerisindeki yüksek kükürt (%4,3- 7,9) oranından ötürü şehir merkezlerinde yakacak olarak kullanılması yasaklanmış olan asfaltitin yine bünyesinde bulunan bitüm nedeniyle asfalt karışımlarda katkı maddesi olarak kullanılmasının; ekonomi, çevre ve performans açısından olumlu yönde etki edeceği düşünülmektedir. Bu nedenle projede asfaltit filler malzemesi olarak kullanılarak BSK’ların performansına etkisi değerlendirilmiştir. Çalışmada bağlayıcı ve karışım tasarımı Superpave yöntemine göre yapılmıştır. Uygulama bölgesi olarak Elazığ seçilmiş ve uygun bağlayıcının B 70/100 (PG 64-22) olduğu belirlenmiştir. Silopi asfaltiti %1–5 aralığında 5 farklı oranda kullanılmış ve elde edilen sonuçlar saf karışımla karşılaştırılmıştır. Karışımda kullanılan asfaltit oranı arttıkça tasarım bitüm içeriğinin azaldığı belirlenmiştir. Bütün deney sonuçları göz önünde bulundurulduğunda asfaltit içeriği arttıkça karışımların tekerlek izi oluşumuna, yorulma çatlaklarına, nem hasarına ve çatlak ilerleyişine karşı dayanımının ve rijitliğinin arttığı fakat karışımlarda daha gevrek kırılmanın görüleceği belirlenmiştir. Deney sonuçları ve hacimsel tasarım göz önüne bulundurulduğunda filler olarak kullanılacak en uygun oranın %3 olduğu belirlenmiştir. Asfaltit katkılı karışmların uzun dönem yaşlanma davranışları da araştırılmış ve sonuçta asfaltit içeriği arttıkça yaşlanma indeksi değerlerinde düzenli değişme olmamasına rağmen genel olarak asfaltit içeriği arttıkça karışımlarda uzun dönem yaşlanmanın azaldığı tespit edilmiştir.