BUHÂRÎ’NİN HADİSTEKİ GARÎB KELİMELERİ ÂYETLE AÇIKLAMASI (el-Câmiu’s-Sahîh Özelinde)

Abstract

Hadis literatüründe en güvenilir eser olarak kabul gören el-Câmiu’s-Sahîh’in bu payeyikazanmasında Buhârî’nin ilmî yetkinliği, tasnif ve tanzimindeki başarısı etkili olmuştur.Eser temelde bir hadis kitabı olmakla birlikte, âyet ve hadislere dair bazı açıklamaları daihtiva etmektedir. Çünkü Buhârî, yer verdiği âyet ve hadisleri birlikte değerlendirerek birhükme ulaşmak istemektedir. Bu bağlamda hadisteki garîb kelimeleri âyetlerle şerhetmesi, gerektiğinde bunun için nakillerden yararlanması müracaat ettiği yöntemlerdenbiridir. Bu metotta ana gaye hadisle âyet arasındaki müşterek lafızlar tespit edilerekhadisin Kur’an’daki asılları veya benzerleriyle şerh edilmesidir. Bununla birlikte,metindeki kelime yerine eşanlamlı başka bir sözcüğün açıklandığı veya kelimelerinbirbirleriyle olan farklılığına dikkat çekmek için kullanıldığı da müşahede edilmektedir.Buhârî, genelde hadisleri sevk ettikten sonra yaptığı bu tür izahları, bazen bâbbaşlıklarında hadisi nakletmeden önce de yapmaktadır. Hadis metinlerindeki garîbkelimelerin âyetle açıklanmasının, hadisin Kur’an ışığında anlaşılması veyorumlanmasına katkı sağlayacağı izahtan vârestedir. Ancak bunun anlama veyorumlamaya dair yegâne yöntem olduğunu iddia etmek mümkün olmadığı gibi tümhadislere tatbik edilmesi de oldukça güçtür.