ALACAKAYA (GULEMAN, ELAZIĞ) CR YATAKLARI VE KOÇALİ (ADIYAMAN) CU CEVHERLEŞMELERİ YAKININDA DERE KUMU JEOKİMYASI

Abstract

Bu çalışma kapsamında, Türkiye'nin güney ve doğusunda yer alan iki farklı cevherleşme ve tarım alanları civarındaki dere sedimentlerindeki toplam element konsantrasyonu ve kirlilik düzeyleri belirlendi. Ortalama konsantrasyonlara göre dere sedimentlerindeki cevherleşme kaynaklı toksik ağır metallerin birikmesi ve taşınmasını hem litolojik hem de antropojenik etkilerin kontrol ettiği belirlendi. Koçali Cu mineralizasyonu civarındaki dere sedimentlerindeki Mo, Cu, Pb, Zn, As, V ve Cr'un zenginleşme ve jeoakümülasyon faktor değeri kirlenmenin polimetalik cevherleşmeye hem litolojik hemde antropolojik etkilere bağlı olduğunu gösterdi. Alpin tipi Guleman Cr yatağı civarındaki dere sedimentlerindeki Pb, As, Ni, Sr ve Ba zenginleşme faktör değerleri ve Pb, As, Sr, Ba ve Rb jeoakümülasyon faktör değerleri bu elementlerin temel değerlerden yüksek olduğunu ve ağır kirlilik değerlerine işaret ettiği buna ilaveten Cr un zenginleşme faktör değerinin ise orta kirliliğe neden olduğu belirlendi ancak Cr değerlerinin bölgedeki temel değerlere oranlandığında orta kirlilik düzeyi belirlenirken yerkabuğu ortalama değere göre Cr zenginleşme faktör değerlerinin yüksek Cr kirliliğinin varlığını belirtmektedir. İnceleme konusunu oluşturan iki farklı bölge Koçali ve Guleman yerleşim yerleri içerisinde bulunmaktadır. Bu nedenle, bu çalışmada belirlenen kirlilik indeks değerleri dikkate alınarak bölgede multidisiplinler arası çalışmalar yapılarak insan sağlığı ve jeokimya arasındaki ilişkiler değerlendirilmelidir. Anahtar Kelimeler: kirlilik faktörü, zenginleşme faktörü, jeoakümülasyon indeks, Koçali Guleman dere sedimentiIn this study, total concentration of elements in the stream sediments of mine drainage source of two different mineralizations and surrounding agricultural fields in the south and eastern part of the Turkey were determined to evaluate the level of contamination. The average concentration shows that mineralizing originated toxic heavy metals in the stream sediments have a controlling influence on accumulation and transportation of both lithologically and anthropogenically. Metal enrichment and geoaccumulation factors values of Mo, Cu, Pb, Zn, As, V and Cr indicated that the stream sediments in the massive sulfide Koçali Cu mineralization area both lithologically and anthropogenically polluted due to polimetallic mineralizations. However, the stream sediments in the Alpine type Guleman Cr deposit area metal enrichment factor values of Pb, As, Ni, Sr and Ba and geoaccumulation factor values of Pb, As, Sr, Ba and Rb indicated that these values are higher than background values and heavily contaminated in addition to enrichment factor of Cr is moderate contamination due to high Cr concentration in host rock but not according to average of earth Cr concentration. There are two settlement places in the study area which are Koçali and Guleman townships. That is why these regions should be evaluated of relationships between human health and geochemistry, further multidisciplinary studies according to pollution indices values in this study. Key Words: Contaminant factor, enrichment factor, geoaccumulation index, Koçali and Guleman stream sediments.