İKİ FAZLI AKTARICILI KAVRAMALARIN KARAKTERİSTİKLERİNİN MATEMATİKSEL VE DENEYSEL ARAŞTIRILMASI

Abstract

Santrifüj kavramalar merkezkaç ve sürtünme kuvvetleri olmak üzere, iki temel kuvvet etkisi altında çalışırlar. Sürtünme kuvveti ve moment, devir sayısı ile orantılı olarak artar. Santrifüj kavramalar motorun işletme devir sayışma gelmesini aşın bir momente maruz kalmadan sağlar. Santrifüj kavramalar karşı momenti yumuşatır ve aşrı yüklerde bir emniyet kavraması gibi görev yaparlar. Santrifüj kavramalar devir sayışma bağlı olarak moment üretirler. Moment iletimi esnasında sürtünme parçaları iş görür. Santrifüj kavramalarda sürtünme parçaları ya plaka ve segman biçiminde ya da bilya, metal tozlan veya masura şeklinde olmaktadır. Santrifüj kavramaların iletebilecekleri maksimum moment büyüklüğü, kavrama içindeki sürtünme parçalarının kütleleri değiştirilerek ayarlanabilir. Santrifüj kavramaların en önemli dezavantajlarından biri; kavramanın harekete başlamasında ve herhangi bir nedenle çalıştırdığı makinanın kilitlenmesi durumunda, kavrama devreden çıkmadığından sürtünme parçaları ile tambur iç yüzeyi arasında sürekli bir sürtünme aşınmasının meydana gelmesidir. Bu dezavantaj santrifüj kavrama ve sürtünme parçalarının işletim ömrünü azaltmaktadır. Yapılan çalışmada elektrik motoru, V kayış kasnakları ve elektrikli dinamometre (bremze) tezgahı kullanılmıştır. Kavrama, dinamometrenin sürgülü reostası ileIV yüklenmiştir. Ölçmede takometre, takogeneretör, ploter gibi ölçüm cihazları kullanılmıştır. Yapılan çalışmada kavramanın tasarımı yapılarak Fırat Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi atelyelerinde imalatı gerçekleştirilmiştir. Bu santrifüj kavramada sürtünme elemanı olarak piyasadan temin edilen farklı çaplardaki ( 4, 6 ve 8 mm) bilyalar kullanılmıştır. Deneylerde kavramanın bilya boşluk faktörü ve devir sayısının moment iletimine etkileri araştırılmıştır. Bilya çapı ve boşluk faktörü değiştirilerek belirli devirlerde kavramanın ilettiği maksimum moment ölçülmüştür. Moment iletiminin, boşluk faktörü ve devir sayısı ile arttığı görülmüştür. Aynı boşluk faktörü için bilya çapı küçüldükçe kavramanın ilettiği momentin arttığı görülmüştür. Farklı çaptaki bilyaların silindir halkası dolumundaki poroziteleri ölçülmüş, aynı boşluk faktörlerinde porozitenin küçülen bilya çapı ile azaldığı bulunmuştur. Kavramanın tambur iç ve yan yüzeylerinin ilettiği momentler teorik olarak hesaplanmış ve deney sonuçlarıyla karşılaştırılmıştır. Sonuçların çok fazla sapmadığı görülmüştür. Bilyalı kavramada bilyalara, az miktarda dişli yağı da ilave edilerek iki fazlı moment aktarıcısı elde edilmiştir. Dişli yağının ilave edilmesiyle; sürtünme sonucu oluşan sıcaklığın düştüğü ve devreye girme süresinin uzadığı görülmüştür. Ancak bu uygulama ile maksimum moment iletiminin bir miktarda düştüğü görülmüştür.