VAZ'İLMİNİN DOĞUŞU, TARİHİ GELİŞİMİ VE DİĞER DİSİPLİNLERLE İLİŞKİSİ

Abstract

Yüksek Lisans Tezi VAZ' İLMİNİN DOĞUŞU, TARİHİ GELİŞİMİ VE DİĞER DİSİPLİNLERLE İLİŞKİSİ İbrahim ÖZDEMİR FIRAT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANA BİLİM DALI ARAP DİLİ VE BELAGATI BİLİM DALI 2005, Sayfa: 171+ VI Lafızlar manaya delalet eden ve iletişimi sağlayan vaz'î olgulardır. Lafızların kendisiyle varlık bulduğu vaz' olgusu, lafız ile manayı (varlık ile ismini) bir biriyle buluşturan, lafzın delâlet etmesini sağlayan, lafız ve mana ile alakalı bütün nitelik, hüküm ve tasniflerin dayanak noktasını oluşturan ve böylece insanoğlunun maddi ve manevi ihtiyaçlarını temin edip, dünya ve ahirette mutlu olmasına vesile olan bir dilsel hadisedir. Vaz' vasıtasıyla anlamlarını ifade eden lafızlar sosyal hayatın can damarı olan iletişimin temel araçların olmasından ötürü her branştan bilginler tarafından ele alınıp değişik açı ve maksatlarla incelenmiş ve bunun sonucunda bir çok dil bilim, dinî ilim ve bunlardan her birine ait bir literatür ortaya çıkmıştır. Dilin varlığı ile birlikte varlık sahnesine çıkan vaz' olgusu dili ve dildeki lafızları farklı yönlerden inceleyen lisanî ilimler vasıtasıyla tedricî olarak bir takım aşamalardan geçip önce bir kavram sonra bir terim haline gelmiş ve birçok açıdan taksimata tabi tutulmuştur. İşte bu dil bilimlerinden biri de lafızları salt vaz' açısından konu edinen ve Adudidin el-îcî tarafından tedvin edilen vaz' ilmidir. Bu ilim konusu itibariyle hem diğer dil bilimleri ile hem de İslamî ilimlerle yakından ilişkilidir. Öyle ki bu ilim, öğrenilmesi-öğretilmesi lafızların telaffuzu ile gerçekleşen bütün lisanî ilimlerin başında gelmektedir. Vaz' ilmi îcî'den sonra gelen bilginler -özellikle Arap olmayanlar- tarafından önemsenip birçok aşamaya tabi tutulmuş ve böylece bütün lisanî-dinî ilimlerin hatta dini metinlerin anlaşılmasında fonksiyonel bir hale getirilmiştir. Anahtar kelimeler: Lafız, delâlet, vaz', vaz' ilmi, lisanî ilimler, dinî ilimler.