DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU TANILI OLGULARDA KLOTHO, FGF-23 VE D VİTAMİNİ KAN DÜZEYLERİNİN SAĞLIKLI KONTROLLERLE KARŞILAŞTIRILMASI

Abstract

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) çocuk ve ergenlerde en sık görülen psikiyatrik bozukluklar arasında yer almaktadır, ancak günümüzde bozukluğun etiyolojisi henüz netlik kazanmamıştır. Görülebildiği kadarıyla DEHB'nin etiyolojisini araştıran nörobiyolojik çalışmalar çoğunlukla dopaminerjik ve noradrenerjik sistemler ile nörotrofik faktörler ve çeşitli hormonlar/nöromodülatörlere yoğunlaşmıştır. Bu çalışmada DEHB etiyolojisinde yer alabileceği düşünülen klotho, FGF-23 ve D vitamini düzeylerinin incelenmesi ve elde edilen bulguların sağlıklı kontrollerle karşılaştırılması amaçlanmıştır. Çalışmamıza, Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Polikliniği'ne DEHB belirtileri ile başvuran ve çalışmanın dâhil edilme kriterlerini karşılayan 6–15 yaş aralığındaki DEHB tanılı 40 olgu ile 40 sağlıklı kontrol olgusu olmak üzere toplam 80 gönüllü katılmıştır. Tüm olgulara sosyodemografik veri formu, Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli-DSM-5 Uyarlaması, Conners Ebeveyn/Öğretmen Derecelendirme Ölçeği-Yenilenmiş Uzun Formu (CEDÖ Y:U/ CÖDÖ Y:U) ve Dikkat Eksikliği ve Yıkıcı Davranış Bozuklukları için DSM-IV'e Dayalı Tarama ve Değerlendirme Ölçeği uygulanmıştır. Tüm olgular serum klotho, FGF-23 ve D vitamini seviyeleri açısından incelenmişlerdir. Çalışmamızda vaka grubunda FGF-23 düzeyleri kontrol grubundan anlamlı olarak düşük tespit edilmiştir. Klotho ve D vitamini düzeyleri açısından ise gruplar arasında anlamlı farklılık saptanmamıştır. Vaka grubunda D vitamini düzeyleri ile CEDÖ Y:U DSM-IV semptomları alt ölçeği-hiperaktivite/dürtüsellik, CEDÖ Y:U DSM-IV semptomları alt ölçeği-toplam, CÖDÖ Y:U global indeks-huzursuzluk/impulsivite alt ölçeklerindeki maddelerin toplam puanı arasında anlamlı pozitif korelasyon görülmüştür. Klotho ve FGF-23 düzeyleri ile CEDÖ Y:U ve CÖDÖ Y:U puanları arasında ise anlamlı korelasyon bulunmamıştır. Sonuç olarak, çalışmamızda DEHB grubunda tespit edilen FGF-23 düzeylerindeki farklılıkların dikkate değer bir araştırma alanı sunduğu görülmektedir. Klotho, FGF-23 ve D vitamininin DEHB ile ilişkisini ortaya koymak amacıyla daha geniş örneklemlerle ve uzunlamasına çalışmaların yapılması, bozukluğun anlaşılmasına önemli katkı sağlayabilecektir. Anahtar Kelimeler: Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, klotho, FGF-23, D vitamini

Attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) is among the most common psychiatric disorders in children and adolescents, but its etiology remains unclear. As far as can be seen, neurobiological studies investigating the etiology of ADHD have primarily focused on the dopaminergic and noradrenergic systems, neurotrophic factors, and various hormones/neuromodulators. This study aimed to examine levels of klotho, FGF-23, and vitamin D, which are thought to be involved in the etiology of ADHD, and to compare the findings with healthy controls. Our sample consisted of a total of 80 subjects, including 40 cases diagnosed with ADHD who presented with ADHD symptoms to the Outpatient Clinic of Department of Child and Adolescent Psychiatry at Fırat University Faculty of Medicine and met the inclusion criteria of the study, along with 40 healthy control subjects. Sociodemographic data form, Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School-Age Children Present and Lifetime Version-DSM-5 Version, Conners'Parent/Teacher Rating Scale-Revised Long Form (CPRS-R:L/CTRS-R:L) and DSM-IV-Based Child and Adolescent Behavioral Disorders Screening and Rating Scale were applied to all subjects. All cases were examined in terms of serum klotho, FGF-23 and vitamin D levels. In our study, serum FGF-23 levels were found significantly lower in the case group than in the control group. No significant differences were found between the groups in terms of klotho and vitamin D levels. A significant positive correlation was observed between vitamin D levels and the total scores of the CPRS-R:L DSM-IV hyperactive/impulsive, the CPRS-R:L DSM-IV total and the CTRS-R:L global index—restless/impulsive subscale. There were no significant correlations between klotho or FGF-23 levels and the CPRS-R:L or CTRS-R:L scores. In conclusion, the differences in FGF-23 levels detected in the ADHD group in our study appear to offer a significant area for research. Conducting studies with larger sample sizes and longitudinal designs to reveal the relationship of Klotho, FGF-23, and vitamin D with ADHD could make a significant contribution to understanding the disorder. Key words: Attention deficit hyperactivity disorder, klotho, FGF-23, vitamin D