MELÂMİLİKTEKİ AHLAKÎ İLKELERİN İSLAM FELSEFESİ BAĞLAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ

Abstract

Melâmilik, 9. asırda, Horasan'da, Hamdun Kassar tarafından ortaya atılmış önemli bir tasavvufi fikir akımıdır. Daha öncesinde ise bu düşüncenin oluşmasına zemin hazırlayan, fikirlerinde Melâmi eğilimleri taşıyan sufilerin varlığı söz konusudur. Melamiliğin tasavvuf ve tarikatlardaki tac ve hırka giyme gibi insanları halktan ayıran sembolik yaklaşımlara ve tarikatlardaki zikir merasimlerine tepki olarak ortaya çıktığı kabul edilmektedir. Çünkü Melâmilere göre bu semboller ve merasimler insanı riyâya düşürebilir. Riyâ tehlikesinden kurtulmak için ise ibadetlerin, zikrin gizli yapılması, amellerin ve hallerin gizlenmesi gerekmektedir. Melâmi düşüncesinde halkın tepkisi önemsiz kabul edilmektedir. Hatta o kadar önemsizdir ki halkın kendilerini kınamasına aldırmazlar. Bir başka deyişle "kınayanın kınamasından korkmazlar". Korkmadıkları gibi zaman zaman insanların kınamasına da talip olurlar. Zaten melâmet kelimesi de temelde kınamak ve ayıplamak anlamlarına gelmektedir. Nefse muhalefet ve nefsin kendini sürekli kınaması, Melami düşüncesinin ana unsurunu teşkil etmektedir. Melâmiler bu fikirlerini doğrudan Kur'an-ı Kerim'e dayandırmaktadırlar. Bazen aşırı temayüller de taşıyan Melamilik akımının ahlak ilkeleri gerçekten merak konusudur. Melâmiliğin ahlaki ilkeleri hakkında bize bilgi veren en önemli eser olarak Ebu Abdurrahman es- Sülemi'nin "Risaletü'l Melâmetiyye" ön plana çıkmaktadır. Bu eserde Melâmiliğin ilkeleri kırk beş madde halinde belirlenmiştir. Bu çalışmada Melâmiliğin ahlak ilkeleri, genel kabul görmüş İslam filozoflarının yaygın ahlak ilkeleriyle karşılıklı mukayese edilmiştir. Sonuçta edinilen izlenim ise bu ilkelerin İslam Ahlak filozoflarının görüşleriyle bazı noktalarda benzeştiği, diğer bağlamlarda ise ayrıştığı yönündedir. Anahtar Kelimeler: Ahlak, Melâmet, Melâmilik, Melâmi, nefis, riya, hikmet, adalet

Mel?mism is an important Sufi intellectual movement that was introduced by Hamdun Kassar in Khorasan in the ninth century. Prior to this, there were Sufis with Mel?mi tendencies in their ideas, which prepared the ground for the formation of this idea. It is accepted that Melamism emerged as a reaction to the symbolic approaches in Sufism and Sufi orders, such as wearing a crown and a cardigan, which separated people from the people, and to the dhikr ceremonies in Sufi orders. Because, according to the Mel?m?s, these symbols and ceremonies can lead people into hypocrisy. In order to get rid of the danger of hypocrisy, worship and dhikr should be done in secret, and deeds and states should be hidden. In Mel?mi thought, the reaction of the public is considered insignificant. In fact, it is so insignificant that they do not care if people condemn them. In other words, "they do not fear the condemnation of the condemner". As they are not afraid, from time to time they also aspire to the condemnation of the people. In fact, the word mel?mah basically means to condemn and shame. Opposition to the ego and its constant condemnation of itself constitute the main element of Mel?m? thought. The Melamis base these ideas directly on the Holy Qur'an. The moral principles of the Melamism movement, which sometimes carries extreme tendencies, are indeed a matter of curiosity. Abu Abdurrahman es- Sülemi's "Risaletü'l Melâmetiyye" stands out as the most important work that gives us information about the moral principles of Melamism. In this work, the principles of Mel?mism are set out in forty-five articles. In this study, the ethical principles of Mel?mism were compared with the generally accepted ethical principles of Islamic philosophers. The resulting impression is that these principles are similar to the views of Islamic moral philosophers at some points, while they diverge in other contexts. Keywords: Morality, Mel?mah, Mel?mism, Mel?mi, Nafs, Riya, Wisdom, Justice