ASETİLSALİSİLİK ASİT UYGULAMASININ FASULYE (PHASEOLUS VULGARİS L.) ÇELİKLERİNDE TUZUN ETKİSİNE KARŞI YARATTIĞI BAZI FİZYOLOJİK ETKİLER VE BU ETKİLERİN BİYOKİMYASAL İLİŞKİLERİNİN ARAŞTIRMASI

Abstract

Bu araştırmada, bir haftalık fasulye ( Phaseolus vulgaris L. Strike) fidelerinden alman çeliklerde, transpirasyon hızı, ağırlık ve yaş - kuru ağırlık değişimi, pigment ve protein miktarı üzerine 50 ppm asetilsalisilik asit (ASA) ile % 1 NaCI etkileşiminin etkileri araştırılmıştır. Ayrıca aynı türün bir aylık fidelerinin primer yapraklarından alınan 2 cm çapındaki disklerde ağırlık değişimi, pigment, protein, sitokinin ve absisik asit (ABA) miktarları üzerine 50 ppm asetilsalisilik asit ile % 1 NaCI etkileşiminin etkileri belirlenmeye çalışılmıştır. Çelik ve disklerin total protein miktarı Lowry (1951) metodu kullanılarak tayin edilmiştir. Disklerde endogen sitokinin tayini için Letham ( 1971) 'm modifıye edilmiş spesifik kotiledon genişleme testi kullanılmıştır. Özellikle endogen ABA miktarı kantitatif olarak tespit edilmeye çalışılmış ve bu amaçla HPLC yöntemi kullanılmıştır. Elde ettiğimiz sonuçlara göre; genel olarak 50 ppm ASA uygulanan çeliklerdeki transpirasyon hızı sadece kontrol (tampon) grubuna ait çeliklere göre, 50 ppm ASA + % 1 NaCI uygulanan çeliklerdeki transpirasyon hızı hem 50 ppm ASA uygulanan çeliklere ve hem de % 1 NaCI uygulanan çeliklere göre daha düşük çıkmıştır. Burada, ASA'nın antitranspirant özelliği çeliklerin canlı kalabilme süresini uzatmıştır. Yaş ağırlık bakımından 50 ppm ASA uygulanmış çelikler ile kontrol (tampon) grubuna ait çelikler arasında istatistik açıdan fark gözlenmemiştir. Ancak 50 ppm ASA + % 1 NaCI uygulanmış çeliklerdeki yaş ağırlık kaybının % 1 NaCI uygulanmış çeliklere göre daha az olduğu gözlenmiştir. Ayrıca 50 ppm ASA + % 1 NaCI uygulanmış çeliklerin yaş ağırlıkları sadece 50 ppm ASA uygulanmış çeliklere göre daha düşük çıkmıştır. Bu sonuç ise dokuların su içeriğinden kaynaklanmıştır. Tuz stresine maruz bırakılmış çeliklerin su içerikleri ASA uygulanmış çeliklere göre daha düşük çıktığı için, ASA uygulaması kuru madde miktarının % olarak değerini düşürmüştür. Su içeriği miktarının gruplara göre ve sırasıyla çoktan aza doğru kontrol (tampon ), 50 ppm ASA, 50 ppm ASA + % 1 NaCI ve % 1 NaCI şeklinde olduğu gözlenmiştir. 50 ppm ASAIII uygulanan disklerdeki yaş ağırlık artışı kontrol (tampon) grubuna ait disklere, kontrol (tampon) grubuna ait disklerdeki yaş ağırlık artışı da 50 ppm ASA + % 1 NaCI uygulanan disklere göre daha yüksek olmuştur. Ağırlık artışı bakımından 50 ppm ASA + % 1 NaCI uygulanan diskler ile % 1 NaCI uygulanan diskler arasında istatistik açıdan herhangi bir fark gözlenmemiştir. 50 ppm ASA uygulamasının hem çelik, hem de diskteki pigment miktarını etkilediği anlaşılmıştır. Çeliklerdeki klorofil b ve total pigment II miktarının gruplara göre ve sırasıyla çoktan aza doğru 50 ppm ASA, kontrol (tampon), 50 ppm ASA + % 1 NaCI ve % 1 NaCI şeklinde olduğu gözlenmiştir. Klorofil a ve total pigment I miktarı bakımından kontrol (tampon ) grubuna ait çelikler ile sadece ASA uygulanmış çelikler arasında istatistik açıdan fark gözlenmemiştir. Aynı durum tuz stresine maruz bırakılmış diğer iki grup için de tespit edilmiştir. Ancak tuz stresine maruz bırakılmış çeliklerin klorofil a ve total pigment I miktarları, tuz stresine maruz bırakılmamış çeliklere göre daha düşük çıkmıştır. Bu da tuz stresinin klorofil a ile total pigment I miktarını azalttığını ve ASA uygulamasının bu sonucu etkilemediğini göstermektedir. Çeliklerin karotenoid içerikleri ise sadece kontrol (tampon) grubunda yüksek çıkmış, diğer gruplar arasında herhangi bir fark belirlenmemiştir. Disklerdeki pigment analizleri sonuçlarına gelince, 50 ppm ASA uygulanan disklerdeki korofil a miktarı kontrol ( tampon) grubuna göre, 50 ppm ASA + % 1 NaCI uygulanan disklerdeki klorofil b miktarı da % 1 NaCI uygulanan disklere göre daha fazla çıkmıştır. 50 ppm ASA uygulanan diskler ile kontrol (tampon) grubuna ait diskler arasında korofil b, total pigment I ve II bakımından istatistik açıdan fark gözlenmemiştir. Yine 50 ppm ASA + % 1 NaCI uygulanan diskler ile % 1 NaCI uygulanan diskler arasında korofil a, total pigment I ve II bakımından istatistik olarak farklılık belirlenememiştir. 50 ppm ASA uygulanan disklerde ve kontrol ( tampon) grubuna ait disklerde korofil a, korofil b, total pigment I ve II miktarı 50 ppm ASA + % 1 NaCI uygulanan disklere ve % 1 NaCI uygulanan disklere göre yüksek çıkmıştır. Disklerdeki karotenoid miktarı bakımından dört grup arasında da istatistik açıdan herhangi bir fark tespit edilmemiştir. Çeliklerde total protein tayinlerinde kontrol ( tampon) grubu ile 50 ppm ASA grubu arasında istatistik olarak fark görülmemiştir. Ancak 50 ppm ASA + % 1 NaCI uygulanan çeliklerin total protein miktarları, sadece % 1 NaCI uygulanan çeliklere göre daha yüksek çıkmıştır. Disklerin protein içeriği ise dört grup arasında da farklılık göstermiştir. Bu farklılığın gruplara göre ve sırasıyla çoktan aza doğru 50 ppm ASA, kontrol ( tampon), 50 ppm ASA + % 1 NaCI, % 1 NaCI şeklinde olduğu belirlenmiştir. Disklerde yapılan hormon analizlerinin sonuçlarına bakıldığında, 50 ppm ASA uygulanan disklerin sitokinin içerikleri kontrol (tampon) grubuna kıyasla daha yüksek çıkmıştır. Kontrol ( tampon) grubuna ait disklerin sitokinin içerikleri ise 50 ppm ASA + % 1 NaCI uygulanan disklere göre daha yüksek bulunmuştur. Fakat 50 ppm ASA + % 1 NaCI uygulanan diskler ile % 1 NaCI uygulanan disklerin sitokinin içerikleri arasında istatistik açıdan fark gözlenmemiştir. Disklerin ABA içerikleri uygulamalara bağlı olarak önemli farklılıklar göstermiştir. Kontrol (tampon) olarak kullanılan disklerin endogen ABA miktarlarının sadece 50ppm ASA uygulanan disklere göre ve % 1 NaCI uygulanan disklerin ABA içeriklerinin de 50 ppm ASA + % 1 NaCI uygulanan disklere göre daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, asetilsalisilik asit antitranspirant özelliğinden dolayı fasulye çeliklerinde transpirasyonu azaltmıştır. Tuzun yarattığı osmotik etkiye karşı; çeliklerde ve disklerde yaş ağırlık kaybını, çeliklerde klorofil b ve total pigment II yıkımını, disklerde klorofil b yıkımını belirli oranlarda engellemiştir. Karotenoid miktarı üzerinde önemli bir etkide bulunmamıştır. Çeliklerde ve disklerde strese bağlı olarak ortaya çıkan protein yıkımını azaltmıştır. Disklerde sitokinin yıkımını nisbeten inhibe etmiştir, özellikle tuz stresine bağlı olarak artan endogen ABA miktarını önemli oranlarda düşürmüştür. Bu hormonal etkilerle dokunun canlı kalabilme süresini ( tazeliğini ) uzatmıştır. Anahtar Kelimeler: Asetilsalisilik asit (ASA: Aspirin), Phaseolus vulgaris, Çelik, Doku kültürü, Bitki hormonları, Sodyum klorür (NaCI), protein.