SAĞLIK HARCAMALARININ EKONOMİK BÜYÜME ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE'DE İLLER DÜZEYİNDE AMPİRİK BİR ARAŞTIRMA

Abstract

Teknolojik gelişmelerin ve bilgi çağının yaşandığı günümüzde sağlık, temel bir hak olmanın yanı sıra sürdürülebilir bir ekonomik büyüme ve küreselleşen dünyada rekabet edilebilirliği sağlayan beşeri sermayenin geliştirilme sürecinin en önemli unsurlarından biridir. Bir refah ve gelişmişlik ölçütü olan sağlık, kalkınmanın en temel anahtarlarından biridir. Üretimde girdi olarak kullanılan işgücünün rehabilite edilmesi sürecinde kritik bir rol oynayan sağlık yatırımları, sağlıklı toplumların teminatıdır. Sağlıklı toplumlarda, yaşam kalitesinin yükselmesine paralel olarak beşeri sermayenin de kalitesi artmaktadır. Sağlıklı toplumlar ise şüphesiz eğitim ve sağlık gibi beşeri sermayeye yönelik yapılan harcamalarla oluşmaktadır. Sağlıklı toplum koşullarında kaliteli beşeri sermayenin istihdamı ise daha verimli sonuçların alınmasını mümkün kılmaktadır. Bu bağlamda beşeri sermayenin geliştirilmesi, korunması ve sonuç olarak sürdürülebilir bir ekonomik büyümenin sağlanmasında kritik bir önem sahip olan sağlık harcamalarının ülke ekonomisindeki öneminin saptanması, bilimsel yazında üzerinde yoğun çalışılan bir araştırma konusudur. Bu çalışmanın amacı, sağlık harcamalarının kişi başına düşen gayri safi yurtiçi hasıla üzerindeki etkisini araştırmaktır. Sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisinin incelendiği bu çalışmada, Türkiye'de 81 ilin yıllık verilerden oluşan 2004-2020 dönemine ait sağlık ve eğitim harcamalarının, kişi başına düşen milli gelir ile olan ilişkisi panel veri analizi ile incelenmiştir. Çalışmada yapılan panel ARDL analizinden elde edilen sonuçlara göre, uzun dönemde sağlık harcamalarındaki % 1'lik bir artışın, kişi başına düşen gayri safi yurtiçi hasılayı % 0.353 oranında azalttığı tespit edilmiştir. Bir kontrol değişkeni olarak kullanılan eğitim harcamalarındaki artışın ise kişi başına düşen milli geliri arttırdığı ve eğitim harcamalarındaki % 1'lik bir artışın kişi başına düşen geliri % 1.058 oranında artırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Panel Granger (1969) nedensellik testi kullanılarak değişkenler arasındaki ilişkilerin incelendiği çalışmada elde edilen bulgulara göre; sağlık harcamaları, eğitim harcamaları ve kişi başına düşen gelir arasında çift yönlü nedensellik ilişkileri bulunmuştur.Today, when technological developments and the age of information are happening, health is a fundamental right, as well as one of the most important elements of the development of human capital, which provides sustainable economic growth and competitiveness in the globalized world. Health, a measure of prosperity and improvement, is one of the key to development. Health investments, which play a critical role in the rehabilitation of the labor force used as input in production, are the guarantees of healthy societies. In healthy societies, the quality of human capital is increasing in parallel with the rise of quality of life. Healthy societies are undoubtedly made up of expenditure on human capital, such as education and health. In healthy society, the employment of quality human capital makes it possible to achieve more efficient results. In this context, the determination of the importance of health expenditures in the country's economy, which is critical to the development, protection of human capital and consequently ensuring sustainable economic growth, is a study of hard work in scientific writing. The purpose of this study is to investigate the impact of health expenditures on gross domestic product per capita. In this study, the health expenditure and economic growth relationship were examined by panel data analysis of the 2004-2020-year health and education expenditures of 81 provinces in Turkey, related to national income per capita. According to the results of the panel ARDL analysis, a 1% increase in health expenditure in the long term has been found to reduce gross domestic product per capita by 0,353%. The increase in education expenditures used as a control variable has been found to increase national income per capita, and a 1% increase in education spending increases income per capita by 1,058%. According to the findings obtained in the study where relations between variables were examined using the panel Granger (1969) causality test, there were bilateral causality relations between health expenditures, education expenditures and per capita income.