YOLÇATI-BASKİL-KÖMÜRHAN (ELAZIĞ) ARASI MAĞMATİTLERİNDEN KAYNAKLANAN SULARIN HİDROJEOKİMYASAL PROSPEKSİYON PARAMETRELERİ

Abstract

Doktora Tezi YOLÇATI- BASKİL-KÖMÜRHAN (ELAZIĞ) ARASI ELAZIĞ MAĞMATİTLERİNDEN KAYNAKLANAN SULARIN HİDROJEOKİMYASAL PROSPEKSİYON PARAMETRELERİ Ercan GERÇEK Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı 2005, Sayfa : 165 Elazığ ilinin yaklaşık 30 km güney batısında yer alan inceleme alanında Elazığ Mağmatitlerinden kaynaklanan suların hidrojeokimyasal prospeksiyon parametreleri incelenmiştir. Bunun için yaklaşık 250 km2 olan inceleme alanının 1/25000 ölçekli jeoloji haritası hazırlanmış, inceleme alanında Elazığ Mağmatitleri kaynaklı toplam 119 adet su örneği alınmıştır. Alınan su örnekleri 1/25000 ölçekli haritaya işaretlenmiştir. Sulara ait ortamsal koşulları belirlemek amacıyla örnekleme aşamasında sıcaklık ve pH ölçümleri yapılmıştır. Suların genel olarak pH ortalaması 7,46' dır. Normalden biraz yüksek derecede pH' a ve oksidasyon ortam koşullarına sahip bu sular genelde mağmatitlerin kırık ve çatlakları boyunca dolaşan sığ sulardır. Bu nedenle mevsimsel hava sıcaklıklarından etkilenmektedir. Örneklemenin yapıldığı Ekim ayında suların ortalama sıcaklığı 16,8 °C olarak bulunmuştur. İnceleme alanındaki bu koşullar elementlerin hareketliliğini, dolayısıyla sudaki element içeriğini belirlemiştir. Alınan su örnekleri ICP-MS aletsel analiz yöntemiyle analiz edilerek element içerikleri tespit edilmiştir. Su örneklerinde tespit edilen 73 değişik element içeriğinden sadece iz sürücü ve belirtken element özelliğine sahip olan, veri analizi yapmağa yeter sayıda sınıf teşkil edilebilen As, Cu, Fe, Mn, Mo, Pb, U ve Zn elementlerine ait parametreler hesaplanmıştır.u Bunun için frekans dağılım tablolarından, kümülatif frekans grafiklerinden ve olasılık grafiklerinden faydalanılmıştır. Elazığ Mağmatitleri andezitik, diyoritik ve granitik kayaç toplulukları olmak üzere başlıca üç farklı litolojik grupta haritalanmıştır. Elazığ Mağmatitlerinden kaynaklanan suların önce bir bütün olarak tamamının element içeriğine göre genel prospeksiyon çalışması yapılmış, daha sonra kaynaklandığı farklı litolojik gruplara göre ayrılan suların element içeriğine göre detay prospeksiyon çalışması yapılmıştır. Bütün bu çalışmalar sonucunda Elazığ mağmatitlerinden kaynaklanan sularm ortalama element içeriği ppb olarak; As: 5,6, Cu:2, Fe: 116,7, Mn: 4,9, Mo: 2,6, Pb: 1,7, U: 3,6 ve Zn: 35,3 ' tür. Sulardaki elementlerin ppb olarak eşik değerleri; As:33, Cu:4, Fe:513, Mn: 2,1, Mo:10,4, Pb:2,5, U:13,8 ve Zn:7,9' dur. Eşik değer üzerinde element içeriğine sahip örnekler genelde üç bölgede toplanmıştır: Elazığ Mağmatitlerinin Keban Metamorfitlerine sokulum yaptığı yerler, Elazığ Mağmatitleri-Kömürhan Ofiyolitleri bindirme kuşağı kuzeyi, Elazığ Mağmatitleri içerisindeki granodiyoritik ve dasitik genç sokulumların izlendiği Topaluşağı kuzeyi. Anahatar Kelimeler : Elazığ Mağmatitleri, hidrojeokimyasal parametreler, ortalama değer, eşik değer, anomali.Ill ABSTRACT PhD Thesis HYDROGEOCHEMICAL PROSPECTING PARAMETERS OF THE WATERS ORIGINATING FROM ELAZI? MAGMATICS IN THE YOLÇATI-BASKİL-KÖMÜRHAN (ELAZI?) TRIANGLE Ercan GERÇEK Fırat University Graduate School of Science and Technology Department of Geological Engineering 2005, Page : 166 Hydrogeochemical prospecting parameters of the waters originating from Elazığ Magmatics, in the area 30 km SW of Elazığ township, were investigated. For this aim an area of 250 sq. km was geologically mapped in 1:25000 scale and 119 samples of waters originating from Elazığ Magmatics were collected. The sample sites were marked on 1:25000 scale map. In order to determine environmental conditions, the pH and temperature of the waters were measured during sampling. The mean pH value of the waters was 7,46. The sampled waters generally have pH values just exceeding neutral point, high eH and their temperatures were influenced by seasonal changes. All of these features due to the waters were shallow waters circulating in the fractures and joints of the magmatics. The average temperature of the sampled waters was 16,8 °C in October, when the sampling was carried out. The nature of the waters affected the mobility of the elements studied. Collected water samples were analyzed for 73 elements, using ICP-MS techniques. Among those elements only the ones which have pathfinder nature and could be evaluated statistically, were evaluated. These elements were As, Cu, Fe, Mn, Mo, Pb, U and Zn. For evaluation; frequency distribution tables, cumulative frequency graphs and probability graphs were used.IV Elazığ Magmatics were mapped in three group lithologies: namely andesitic, dioritic and granitic rocks. The statistical calculations and estimates were made for the Elazığ Magmatics as a whole at first and then individually for each group of the lithologies. Evaluations and interpretations show that mean values for the elements are (as ppb); As: 5,6, Cu:2, Fe: 116,7, Mn: 4,9, Mo: 2,6, Pb: 1,7, U: 3,6 and Zn: 35,3. The treshold values are (as ppb); As:33, Cu:4, Fe:513, Mn: 2,1, Mo:10,4, Pb:2,5, U:13,8 and Zn:7,9. The water samples were element contents are higher then treshold values are located in 3 areas: the areas whereElazig Magmatics cut Keban Metamorphics, north of thrust zone between Elazığ Magmatics and Kömürhan Ophiolites and Topaluşağı area were younger phases (granodiorite and dasite) of the magmatics cut older phases. Keywords : Elazığ Magmatics, hydrogeochemical parameters, mean value, threshold value, anomaly.