Barınma mekânlarında renk ve ışık değişkenlerinin stres üzerindeki etkisi: Elazığ çocuk eğitimevi'nde eeg ve anket temelli nöromimari analiz

Abstract

Çocuk eğitimevlerindeki barınma birimlerinin mekânsal niteliği, suça sürüklenmiş çocukların rehabilitasyon sürecinde stres düzeylerinin yönetilmesi ve psikolojik iyi oluşlarının desteklenmesi açısından önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışma, çocuk eğitimevlerindeki barınma mekânlarında kullanılan renk ve ışık uyaranlarının kullanıcıların stres tepkileri üzerindeki etkisini nöromimari çerçevede incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında, renk ve ışık parametrelerine dayalı olarak modellenen alternatif mekânsal senaryolar sanal gerçeklik (VR) ortamına aktarılmış ve katılımcılara deneyimletilmiştir. Deneyim süresince EEG verileri aracılığıyla nörofizyolojik tepkiler ölçülmüş, deneyim sonrasında ise öznel değerlendirmeler anketler yoluyla elde edilmiştir. Bu yönüyle çalışma, çevresel uyaranlara verilen tepkileri hem nesnel hem de öznel veri setleri üzerinden bütüncül olarak değerlendiren deneysel bir araştırma yaklaşımı sunmaktadır. Elde edilen bulgular, renk değişkeninin katılımcıların mekânsal algı ve değerlendirmeleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğunu ve özellikle soğuk rengin daha düşük stres düzeyleriyle ilişkilendirilebildiğini ortaya koymaktadır. EEG bulguları, renk senaryoları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık ortaya koymamakla birlikte, betimsel düzeyde özellikle soğuk (mavi) rengin bazı katılımcılarda daha yüksek α/β değerleri ile öne çıktığını göstermiştir. Farklı ışık koşullarında ise anlamlı bir farklılık tespit edilmemesine rağmen, düşük renk sıcaklığına sahip ışığın bazı katılımcılarda daha olumlu nörofizyolojik eğilimler oluşturduğu gözlemlenmiştir. Türkiye'de sınırlı sayıda örneği bulunan nöromimari temelli uygulamalı çalışmalar arasında yer alan bu araştırma; sanal gerçeklik tabanlı deneysel kurgu, EEG ölçümleri ve öznel değerlendirmeleri bir arada kullanması ve hassas bir kullanıcı grubuna odaklanması bakımından, nöromimari literatürüne ve çocuklara yönelik mekânsal tasarım yaklaşımlarına özgün bir katkı sunmaktadır. Çalışma bulguları, çocuk eğitimevlerinde iç mekân tasarımına yönelik karar süreçlerinde renk ve ışık değişkenlerinin kullanıcı psikolojisini destekleyecek biçimde yeniden ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Çocuk eğitimevleri, nöromimari, sanal gerçeklik, EEG, stres, iç mekân tasarımıJuvenile education facilities' residential units play an important role in managing stress levels and supporting the psychological well–being of children pushed into crime during the rehabilitation process. This study aims to examine the effects of color and lighting stimuli used in residential spaces within juvenile education facilities on users' stress responses within the framework of neuroarchitecture. Within the scope of the research, alternative spatial scenarios modeled based on color and lighting parameters were transferred into a virtual reality (VR) environment and experienced by the participants. During the experience, neurophysiological responses were measured through EEG data, while subjective evaluations were obtained through questionnaires following the experience. In this respect, the study presents an experimental research approach that holistically evaluates responses to environmental stimuli through both objective and subjective datasets. The findings revealed that the color variable had a statistically significant effect on participants' spatial perception and evaluations, and that cool colors could be associated with lower stress levels. Although the EEG findings did not reveal a statistically significant difference between color scenarios, descriptive evaluations indicated that cool (blue) color conditions stood out with higher α/β values in some participants. Regarding lighting conditions, despite the absence of a statistically significant difference, lighting with a low color temperature was observed to produce more positive neurophysiological tendencies in some participants. As one of the limited number of applied neuroarchitecture –based studies conducted in Türkiye, this research provides an original contribution to the neuroarchitecture literature and spatial design approaches for children by integrating virtual reality–based experimental design, EEG measurements, and subjective evaluations while focusing on a sensitive user group. The findings demonstrate that color and lighting variables should be reconsidered in interior design decision–making processes for juvenile education facilities in ways that support users' psychological well–being. Keywords: Juvenile education centers, neuroarchitecture, virtual reality, EEG, stress, interior design