SÜNNÎ MA?ÂLÂT ESERLERİNDE KERRÂMİYYE’NİN TASNİFİ MESELESİ

Abstract

Horasan bölgesinde faaliyetlerini yoğunlaştırmış olan Kerrâmiyye, hicrî üçüncü asırdan altıncı asra kadar yaklaşık üç asır boyunca dinî, siyasî ve sosyal anlamda bölgeyi etkilemiştir. Başlangıçta kelamî görüşlerinden ziyade önde gelen Kerrâmî âlimlerin zâhidâne yaşayışları ile pek çok taraftar edinen Kerrâmiyye, Muhammed b. Hey?em’in (IV/X. asrın sonları ile V/XI. asrın başları) Kerrâmiyye’nin görüşlerine getirmiş olduğu yorumlar ile farklı bir boyut kazanmıştır. İbn Hey?em’den önce Kerrâmiyye’nin müstakil bir fırka muamelesi görmesine neden olabilecek teolojik derinlikten mahrum olduğu gerçeği dikkate alındığında süreçle beraber yaşanan dönüşümlerin fırak edebiyatına yansımalarının olup olmadığı çalışmamız açısından önem arz etmektedir. Kerrâmiyye, Allah ve sıfatlarına getirmiş olduğu yorum ve iman anlayışı sebebiyle, Ma??lât eserlerinde çoğunlukla Müşebbihe-Mücessime kategorisinde veya Mürcie’nin bir alt kolu olarak ele alınmıştır. Bu sınıflandırma biçimi üzerinde Kerrâmiyye’nin kendi görüşlerinin yanı sıra ma??lât müelliflerinin mezhebi aidiyetleri ve görüşlerinin nasıl bir etki yaratmış olduğu sorusu da önemsediğimiz bir husustur. Bu çalışmada, doğuş, yükseliş ve etkinliğini kaybediş evrelerini kapsayan dönemlerde, Kerrâmiyye’nin farklı dinî-toplumsal gruplar tarafından hangi kategoride ele alındığı ve bu kategorizasyonu besleyen sebepler tarihi süreç takip edilerek irdelenmeye çalışılacaktır.