Dersim sancağının kurulmasından sonra karşılaşılan guclukler ve dersim sancağı ile ilgili bu donemde yazılan raporlar (1875-1918)

Abstract

XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı Devleti, Tanzimat Fermanı ile uygulamaya çalıştığı bir kısım yeni düzenlemeleri bütün ülkeye teşmil etmek için uğraşmaya başlamıştır. Bu cümleden olmak üzere 1848 tarihinde Diyarbakır Eyaleti yeniden teşkilâtlandırılmış ve Harput ayrı bir eyalet haline getirilerek, Dersim Sancağı teşkil edilmiştir. Bu çalışmanın birinci bölümünde Dersim Sancağının kurulmasından sonra karşılaşılan güçlükler, arşiv belgelerinin ışığı altında incelenmiştir. İkinci bölümde ise bu dönemde yazılan raporlar ele alınmıştır. Dersim Sancağı'nın 1848 tarihinde teşkil edilmesinden sonra, Tanzimat'ın getirdiği yeni düzenlemeler, Osmanlı Devleti tarafından bu bölgede de uygulamaya çalışılmıştır. Bununla birlikte bu yeni düzenlemeler, özellikle bölgede yaşayan aşiretlerin muhalefeti ile karşılaştığı için fazla başarılı olamamıştır. Bunun üzerine bu bölgede görev yapan bir kısım görevliler, ıslahatların neden başarısız olduğu veya başarılı olabilmesi için ne yapılması gerektiği hususunda çeşitli tarihlerde bir kısım raporlar yazmışlardır. Bölge açısından büyük bir önem taşıyan bu raporlardan bir tanesi “Dersim Islahatı Hakkında Babıâli’ye Takdim Olunan Fi 22 Mayıs 1312 (3 Haziran 1896) Tarihli Layihadır” dır. Bu rapor, Anadolu umum müfettişi Müşir Şakir Paşa ile bölgeden sorumlu 4. ordu komutanı Mehmet Zeki Paşa tarafından müştereken hazırlamış ve hükümete arz edilmiştir. Bölge tarihi açısından büyük bir önem taşıyan bu rapor, bölge ile ilgili değerlendirmelerin ışığında ilk defa tam metin olarak yayınlanacaktır.