ELEŞTİREL DÜŞÜNMEYE DAYALI YAZMA ETKİNLİKLERİNİN ELEŞTİREL DÜŞÜNME EĞİLİMLERİNE VE YAZMA BECERİLERİNE ETKİSİ: KARMA YÖNTEM

Abstract

Eleştirel düşünme eğilimi, eleştirel düşünme becerisini kullanma isteği ve alışkanlığını ifade etmektedir. Eleştirel düşünme eğilimi bireyin; çevresinde yer alan olguları ve olayları araştıran, sorgulayan, değerlendiren, problemlere çözüm üreten, bilinçli bireyler olmasında önemli rol oynar. Eleştirel yazma ise bireylerin eleştirel düşünme becerisini somutlaştırarak uygulamaya aktarmasını sağlar. Bu araştırmanın amacı, eleştirel düşünmeye dayalı yazma etkinliklerinin 7. sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme eğilimlerine ve eleştirel yazma becerilerine olan etkisini belirlemek ve öğrencilerin eleştirel düşünmeye dayalı yazma etkinliklerine ilişkin görüşlerini ortaya koymaktır. Araştırma, 2024-2025 eğitim öğretim yılında ortaokulda öğrenim gören 7. sınıf öğrencileri ile yürütülmüştür. Araştırmanın nicel boyutuna ait örneklemi; 19'u deney, 21'i kontrol grubunda yer almak üzere toplam 40 öğrenciden; nitel boyuta ilişkin çalışma grubu ise araştırmaya gönüllü olarak katılan 16 katılımcıdan oluşmaktadır. Araştırmada nicel ve nitel verilerin bir arada kullanıldığı karma yöntem desenlerinden açıklayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutu ön test-son test kontrol gruplu deneysel desen doğrultusunda yapılandırılmıştır. Nitel boyutta ise deney grubunda yer alan öğrencilerle görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın uygulama süreci, iki hafta ön test ve sontestlerin uygulanması ile sekiz hafta süren deneysel uygulamayı kapsayacak şekilde toplam on hafta sürmüştür. Uygulama sürecinde kontrol grubunda mevcut öğretim programı VII uygulanırken deney grubundaki dersler eleştirel düşünmeye dayalı yazma etkinliklerine uygun olarak hazırlanan etkinlikler doğrultusunda yürütülmüştür. Araştırmanın nicel verilerinin toplanmasında Yıldırım Döner ve Demir (2020) tarafından geliştirilen "Ortaokul Öğrencileri için Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği" ve araştırmacı tarafından geliştirilen "Eleştirel Yazma Puanlama Anahtarı (EYPA)" kullanılırken araştırmanın nitel verilerinin toplanmasında ise araştırmacı tarafından geliştirilen görüşme kılavuzu ile araştırmacı günlüğü, uygulayıcı günlüğü, katılımcı günlüğü, gözlem formu ve görüşme notları kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutuna ilişkin elde edilen veriler, SPSS paket programdan yararlanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde; bağımlı gruplar t-testi, bağımsız gruplar t-testi, Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise içerik analizinden yararlanılmıştır. Elde edilen veriler aynı zamanda nitel araştırma programlarından biri olan "MAXQDA" analiz programıyla çözümlenerek bulgularda sunulmuştur. Araştırmanın nicel boyutundan elde edilen bulgulara göre deney ve kontrol grubunda yer alan öğrencilerin eleştirel düşünme eğilimi ve eleştirel yazma son test puanları arasında deney grubu lehine anlamlı fark olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın nitel boyutundan elde edilen bulgulara göre ise katılımcıların önemli bir konu hakkında karar verme sürecinde, yeni bilgiyle karşılaştıklarında, eleştirel düşünmenin günlük hayatta kullanımında, problem çözme, karşıt görüşü ele alma ve mantık hatalarını tespit etme noktasında eleştirel düşünme becerilerini kullandıkları belirlenmiştir. Ayrıca araştırmadan elde edilen sonuçlara göre katılımcıların yazı yazma sürecine yönelik görüşlerinin "yorucu, eğlenceli, zaman alma ve uğraştırma" kodlarında yoğunlaştığı görülmüştür. Ek olarak katılımcılar, eleştirel bir yazıda bulunması gereken özellikleri sıralamış; en fazla "içerik", en az ise "dil ve anlatım" ile "yazım ve noktalama" odak kodlarına ilişkin görüş bildirmişlerdir. Bununla birlikte katılımcılar, uygulama sürecinin başka öğrencilere de uygulanmasını istediklerini belirtmişlerdir.The tendency toward critical thinking expresses the desire and habit of using critical thinking skills. The tendency toward critical thinking plays an important role in individuals becoming conscious individuals who investigate, question, evaluate, and produce solutions to problems in the phenomena and events around them. Critical writing, on the other hand, enables individuals to concretize their critical thinking skills and put them into practice. The purpose of this study is to determine the effect of critical thinking-based writing activities on the critical thinking tendencies and critical writing skills of 7th grade students and to reveal the students' views on critical thinking-based writing activities. The research was conducted with 7th grade students attending a middle school during the 2024-2025 academic year. The sample for the quantitative dimension of the research consisted of a total of 40 students, 19 of whom were in the experimental group and 21 in the control group. The working group for the qualitative dimension consisted of 16 participants who volunteered to participate in the research. The study employed an explanatory sequential design, one of the mixed-methods designs that combine quantitative and qualitative data. The quantitative dimension of the study was structured according to a pretest-posttest control group experimental design. In the qualitative dimension, interviews were conducted with students in the experimental group. The implementation process of the study lasted a total of ten weeks, including two weeks for the pretest and post-test and eight weeks for the experimental application. During the implementation IX process, the existing teaching program was applied in the control group, while the lessons in the experimental group were conducted in line with activities prepared in accordance with writing activities based on critical thinking. In collecting the quantitative data for the study, the "Critical Thinking Disposition Scale for Middle School Students" developed by Yıldırım Döner and Demir (2020) and the "Critical Writing Scoring Key (CWSC)" developed by the researcher. For the collection of the qualitative data of the research, the interview guide developed by the researcher, the researcher's diary, the practitioner's diary, the participant's diary, the observation form, and the interview notes were used. The data obtained regarding the quantitative dimension of the research were analyzed using the SPSS software package. In the analysis of the data, the dependent groups t-test, independent groups t-test, Mann-Whitney U test were used. Content analysis was used in the analysis of qualitative data. The data obtained were also analyzed using the "MAXQDA" analysis program, one of the qualitative research programs, and presented in the findings. According to the findings obtained from the quantitative dimension of the study, a significant difference in favor of the experimental group was found between the critical thinking tendency and critical writing final test scores of the students in the experimental and control groups. According to the findings obtained from the qualitative dimension of the study, it was determined that participants used their critical thinking skills in the decision-making process regarding an important issue, when encountering new information, in the use of critical thinking in daily life, in problem solving, in addressing opposing views, and in identifying logical fallacies. Additionally, according to the results obtained from the research, participants' views on the writing process were found to be concentrated in the codes "exhausting, enjoyable, timeconsuming, and troublesome." Furthermore, participants listed the characteristics that should be present in a critical essay; they expressed the most opinions regarding the focus codes "content" and the least regarding "language and expression" and "spelling and punctuation." However, participants stated that they wanted the application process to be applied to other students as well.