MUŞ MERKEZ AĞZI(NCELEME-METİN-SÖZLÜK)

Abstract

Muş-merkez ağzı adlı çalışmamızda; Muş ilinin tarihi, coğrafyası, iklimi, bitki örtüsü, etnik yapısı, sosyo-ekonomik durumu hakkında bilgi verdikten sonra; bu özelliklerin, Muş ağzı üzerindeki etkilerini yansıtmaya çalıştık. Muş ilinden ve Muş iline bağlı köylerden 59 metin derledik. Çalışmamızı, ses bilgisi ve şekil bilgisi olmak üzere 2'ye ayırdık. Ses bilgisi bölümüne, yazı dilinde bulunmayan ünlüler hakkında bilgi vererek başladık. İnceleme bölgemizde, karşımıza çıkan ünlüleri; normal, uzun, kısa ünlüler olmak üzere üçe ayırdık. Daha sonra kalınlık-incelik ve düzlük-yuvarlaklık uyumunun bölgede yazı diliyle birleşen ve ayrılan yönleri üzerinde durduk. Ünlülerden sonra bölgede karşımıza çıkan ve yazı dilinde bulunmayan ünsüzler hakkında bilgi verdik. Ünsüzlerle ilgili ses olayları üzerinde durduk. Morfoloji bölümünde, isimler, fiiller, zamirler, zarflar, sıfatlar, edatlar gibi kelime türleri hakkında bilgi verdik. Her bir kelime türünü kendi içinde sınıflandırıp; örneklerle zenginleştirdik. Elde ettiğimiz metinleri Ahmet CAFEROĞLU'nun Muş ilinden yapmış olduğu derlemelerle karşılaştırdık. Elde ettiğimiz metinlerdeki farklılıklar ve benzerlikler üzerinde durduk. Metinlerden sonra, metinlerde geçen yöreye özgü kelimelerin, kelime gruplarının anlamlarını bu kelime ve kelime gruplarının hangi metinde kaçıncı satırda geçtiğini belirttik.

In our study of Muş?s dialect; we have given some information about Muş?s history, geography, climate, plantation, etnical structure, and socioeconomic sıtuation; and later tried to show the effects of this qualities on the dialect of Muş city. In our thesis, we have stated our collections we have compromised and the difficulties we faced during our studies, so as to build our textes. In our textes we have especially pointed out the features only belonging to this region we met, and the phonetic, morphologic qualifications uniting Muş?s dialect and several regions of the east anatolia, through enriching our studies with a lot of textes. We have collected 59 textes out of Muş and several village...s dependent to Muş. We have compared the texted we have got with the collections of Ahmet CAFEROĞLU, who made them in Muş. We have looked over the differences and similarities in the textes. After textes, we made clear the words taking place in the textes peculiar to the region, the meonings of the words and also determined where those words and groups of words took place in the text or in which line.