AZOT PROTOKSİTİN RAT TESTİSİ ÜZERİNDE ANTİSPERMATOGENETİK ETKİSİ

Abstract

I. ÖZET Azot protoksit (N2O) ilk uygulama yılı olan 1868'den beri güvenilir bir anestezik ajan olarak kullanılmış olmasına rağmen, son yıllarda yapılan epidemiyolojik, klinik ve deneysel çalışmalar ile hematopoetik, reprodüktif, sinir sistemlerinde ve immun yanıtta olumsuz etkilerinin olabileceği gösterilmiştir. N20 en fazla hızlı çoğalma özelliğine sahip olan hematopoetik ve reprodüktif sistem hücrelerini olumsuz olarak etkilemektedir. Yapılan çalışmalar, bu olumsuz etkinin metionin sentetaz inhibisyonuna bağlı olduğunu göstermiştir. Metionin sentetaz enzim inhibisyonu, DNA sentezi için gerekli timidin oluşumunu engellemektedir. N2O embriyojenik doku kültürlerinde DNA içeriğini ve folik asit derivelerini azaltarak teratojen olabilmektedir. Bazı araştırmacılar teratojen etkinin yüksek konsantrasyonlarda (örneğin %75) görülebileceğini, bunun da ameliyathane personeli için risk oluşturmayacağım savunmaktadırlar. Azot protoksite mesleği gereği uzun süre maruz kalan erkek ameliyathane çalışanları nasıl etkilenmektedir? Çalışmada bu soruya yanıt bulabilmek amaçlandı. Elazığ Hayvan Hastalıkları Araştırma Enstitüsü'nden elde edilen 55 adet Wistar Albino cinsi ratlar özel olarak hazırlanan iki ayrı cam kafese kontrol ve çalışma grupları olarak yerleştirildi. Çalışma, %20 O2 + %80 kuru hava gaz karışımının 30 gün süreyle uyguladığı kontrol (n=10), %10 N2O + %20 O2 + %70 kuru hava gaz karışımının 10 gün süreyle (8 saat/gün) uygulandığı Grup I (n=15), 20 gün süreyle uyguladığı Grup II (n=15) ve 30 gün süreyle uyguladığı Grup III (n=15) olmak üzere toplam 4 gruptan oluşmaktaydı. Çalışma sürelerinin sonunda 40 mg/kg dozda ketamin ile anestetize edilen deneklere toraks açılarak direkt kardiyak ponksiyon uygulandı ve 5-8 mi kan örnekleri alındı. Kardiyak ponksiyon sonrası kalp hızının azaldığı ve tamamen durduğu görüldü. Denekler öldükten hemen sonra batın açılarak epididimler 5/0 cerrahi ipek ile bağlanarak testisler çıkarıldı ve doku örnekleri histopatolojik olarak incelendi Kan örnekleri santrifüj edilerek serumları ayrıldı ve testesteron düzeyleri belirlendi Grup I testis örneklerinde spermatogenetik aktivite ve histolojik görünüm kontrol grubundan farklı değildi Grup II testis örneklerinde bazı seminifer tubuluslarda spermatogenezisin özellikle spermatosit seviyesinde durakladığı izlendi Fakat birçok seminifer tubuluslarda spermatogenezis tam olgun spermatozoa tCYteSDtttRmMKÜRlJLi; «NtoMinMi m mncutseviyesine kadar ulaşmıştı. Grup m testis örneklerinde spermatozoa matürasyonunun hemen hemen bütün seminifer tubuluslarda durakladığı, tubulus içi hücre içeriğinin azaldığı izlendi. Ayrıca spermatogonia! kök hücrelerin bulunduğu seminifer tubulus bazal membranın (kan-testis bariyeri) kontrol ve diğer çalışma gruplarına göre inceldiği tespit edildi Kontrol grubu ile karşılaştırıldığında Grup I ve Grup Il'ye ait spermatogonia spermatosit ve spermatozoa hücre serilerinde istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı. Grup ni'e ait spermatosit ve spermatozoa hücre serilerindeki azalma kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0.05). Grup I, Grup II ve Grup UT e ah vücut ağırlıkları, testis ağırlıkları, testesteron düzeyleri ve seminifer tubulus çapları kontrol grubu ile karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı. Bu çalışmada uzun süre N20 ile karşılaşmanın, zaman ile ilişkili olarak spermatogenezis üzerinde olumsuz etkilerinin olabileceğine düşündüren deliller elde edildi Anahtar kelimeler: Azot protoksit, spermatogenezis, testesteron