KEBAN (ELAZIĞ) GÜMÜŞLÜ KURŞUN YATAĞININ BATI VE DOĞU FIRAT CEVHERLEŞMELERİNİN JEOKİMYASAL AÇIDAN KARŞILAŞTIRILMASI

Abstract

Yüksek Lisans Tezi KEBAN (ELAZIĞ) GÜMÜŞLÜ KURŞUN YATAĞININ BATI VE DOĞU FIRAT CEVHERLEŞMELERİNİN JEOKİMYASAL AÇIDAN KARŞILAŞTIRILMASI Murat DEMİR Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı 1998, Sayfa: 64 İnceleme alanı, Elazığ İlinin 50 km KB'sında yer alan Keban İlçesi çevresinde yeralmaktadır. Çalışma sahası Torid Tektonik kuşağında, Doğu Toroslar üzerinde Permo-Triyas yaşlı Keban Metamorfitleri ve Kretase-Paleosen yaşlı Keban Magmatitleri içerisinde bulunmaktadır. Keban Metamorfitleri alttan üste doğru kalkşist ve serizit klorit şistlerden oluşmaktadır. Kalkşist üyesi yanal ve düşey yönde geçişli olarak kalkşist, gözenekli kireçtaşı, dolomit, laminalı kireçtaşı ve tabakalı kristalize kireçtaşlanndan meydana gelmektedir. Keban Metamorfitleri içerisinde Üst Kretase-Paleosen yaşlı siyenit porfir türü kayaçlardan oluşan Keban Magmatitleri dayk ve siller şeklinde sokulmuşlardır. Bölgedeki en eski ve en önemli cevherleşmenin Fırat Nehri'nin doğusundabulunan ve 18. yüzyıldan beri işletilen Derebaca Fırat Ana Ocağı Pb-Zn cevherleşmesi olduğu ortaya çıkarılmıştır. Bunun dışında Fırat Nehri'nin doğusunda Zeytindağ, Hazne Mağara, Sulu Mağara ve Molla Veli sırtlarında Pb, Zn; Zeryan Derede Cu, Pb, Zn ve Fe; Asker Tepe, Nallıziyaret ve Kebandere Mo, Cu ve W cevherleşmeleri bulunmaktadır. Fırat Nehri'nin batı yakasında bulunan cevherleşmeler ise, Misti Mağara (Pb, Zn), Karamagara Dere (CaF2, M0S2) cevherleşmeleri ile bu iki alan arasında kalan bölgede gümüşlü mangan cevherleşmeleridir. Bu çalışmada, Etibank'ça analizi yapılan örneklere ait kimyasal analiz sonuçlan derlenerek, bu veriler jeoistatistiksel yöntemlerle değerlendirilmiş ve iki bölge (Doğu ve Batı Fırat) cevherleşmeleri karşılaştırılmıştır. İlk aşamada verilerin korelasyon ve regresyon değerleri hesaplanmış, hesaplanan bu değerlere göre; Genel olarak Keban Cevherleşme Bölgesinde Ag-Pb arasında kuvvetli (r=0,70), Ag-Zn ve Pb-Zn arasında ise sırasıyla r=0,41 ve r=0,54' lük orta derecede bir korelasyon ilişkisi bulunmuştur. Batı Fırat cevherleşme bölgesinde Ag-Pb arasında genel olarak iyi bir korelasyon ilişkisi (r=0,80), Pb-Au arasında ise orta derecede (r=0,50) bir korelasyon ilişkisi bulunmaktadır. Doğu Fırat cevherleşme bölgesinde ise Ag-Zn, Pb-Zn ve Pb-Mn arasında sırayla r=0,63; r=0,49 ve r=0,75 korelasyon değerleri bulunmuştur. Analiz değerlerinin histogram grafikleri çizilmiştir. Veriler normal dağılıma uymamaktadır. Ancak verilerin bazı uç değerler dışında Log-normal dağılıma uyduğu görülmektedir. Analiz değerleri Varyans analizi ve t testine tabi tutulmuş bu testler sonucuna göre; Doğu Fırat cevherleşme bölgesindeki yataklar arasında Ag, Pb, Zn ve Mn elementleri açısından farklılık bulunmaktadır. Au elementi açısından ise benzerlik sözkonusudur. Batı Fırat cevherleşme bölgesindeki yataklar arasında ise Ag, Pb, Zn ve Mn elementleri açısından farklılık bulunmaktadır. Au elementi açısından ise benzerlik sözkonusudur. Doğu ve Batı Fırat bölgelerinde Au ve Ag elementleri açısından benzerliklerbulunmaktadır. Pb, Zn, ve Mn elementleri açısından ise farklılıkların olduğu görülmektedir. Her iki bölgenin kendi içerisindeki değişik yataklarda analiz edilen elementler (Au, Ag, Mn, Pb, Zn), farklılıklar sunmaktadırlar. Bunun nedenleri 'sonuç ve tartışmalar' bölümünde tartışılmıştır. Ancak istatistiksel, jeokimyasal ve mineralojik veriler Doğu ve Batı Fırat bölgelerinde iki farklı kökenli cevherleşme olabileceğini işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Gümüşlü Kurşun, Varyans Analizi, t- testi, JeoistatistikIV ABSTRACT MSc. Thesis GEOCHEMICAL COMPARISON OF THE EAST AND THE WEST SIDE OF FIRAT MINERALIZATIONS OF KEBAN (ELAZI?) SILVER BEARING LEAD ORE DEPOSITE Murat DEMİR University of Fırat Institute of Applied Sciences Department of Geological Engineering 1998 Pages: 64 Investigated area is surroundings of Keban Town, which is 50 kms north - west of Elazığ. The study area is in the Toride tectonic zone, in the Permo - Triassic aged Keban Metamorphites and Cretaceous - Paleocene aged Keban Magmatites on the East Taurus. The Keban Metamorphites consists of calc-schists and sericite - chlorite schists from bottom to upper levels. The calc - schist group are transitionally composed of calc - schists porous limestones, and stratified laminated limestones in the lateral and vertical trending. The Keban Magmatites composed of upper Cretaceous - Paleocene aged syenite porphyry type rocks intruded into Keban Metamorphites as dykes and sill. The oldest and the most important mineralization in the area is Derebaca Fırat Main Pb-Zn mine which is on the east side of Fırat and had been mining since the 18. century. On the other hand, on the east of River Fırat there are Pb and Zn at Zeytindağ, Hazne Mağara, the Sulu Mağara and on the skity of Molla Veli; Cu, Pb, Zn, and Fe atZeryan Dere; and Mo, Cu and W at Asker Tepe, Naili Ziyaret and Keban Dere. The mineralization on the West Side of River Fırat is Mistik Mağara (Pb, Zn), Karamağara Dere (CaFe2, MoS2) and silver and manganese in between these areas. In this work, the chemical analysis results obtained from Etibank have been evaluated geostatistically and the mineralizations. The areas (The east and West Side of Fırat) have been compared. Initially the correlation and regression values of data have been calculated, and according to these values; Generally in Keban mineralization zone, the correlation relation between Ag-Pb is very strong (r=0,70), and between Ag-Zn, Pb-Zn are respectively r=0,41 and r=0,54 and not very strong. On the West Side of Fırat mineralization zone there is a good correlation relation between Ag-Pb (r=0,80) and a fair correlation relation between Pb-Au (r=0,50). On the East Side of Fırat mineralization zone, the correlation relation values for Ag-Zn, Pb-Zn and Pb-Mn are respectively r=0,63, r=0,49 and r=0,75. The histograms of analysis results have been plotted. Data do not fit the normal distribution. Except for extreme values, all data, fit the lognormal distribution. The analysis results have been applied to variance analysis and t test and the test results are as follows; The areas of the East Side Fırat mineralization zone are different from each other as compared with Ag, Pb, Zn, and Mn and similar to each other compared with Au. The areas of the west side Fırat mineralization zone are different from each other as compared with Ag, Pb, Zn and Mn and similar to each other compared with Au. The east and West Side Fırat mineralization zones there are similarities between Au and Ag, and differences between Pb, Zn and Mn. The analysis carried out in each mineralization zone respectively shows differences among the element (Au, Ag, Mn, Pb, Zn). The results have been discussed in the section "results and conclusion". Finally, the statistical, geochemical and mineralogical data show that different mineralizations have taken place in the east and the West Side Fırat mineralization zones. Key Words: Siver bearing lead, Variance analyses, t- test, Geostatistic