6- 12 yaş çocuklarda ultrason muayenesi öncesi uygulanan terapötik oyunun işlem sırasındaki korku ve anksiyete düzeyine etkisi: Randomize kontrollü çalışma

Abstract

Tıbbi teknolojilerin gelişimiyle birlikte ultrasonografi, çocuk hastalarda sık kullanılan ve güvenli kabul edilen bir tanı yöntemi hâline gelmiştir. Ancak tıbbi cihazın görünümü, işlem sırasında kullanılan jel, sağlık personelinin müdahalesi ve belirsizlik çocuklarda korku ve anksiyeteye yol açabilmektedir. Bu nedenle bu araştırma, 6–12 yaş çocuklarda ultrason muayenesi öncesinde uygulanan terapötik oyunun çocukların işlem sırasındaki korku ve anksiyete düzeyleri üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu araştırma ön test-son test randomize kontrollü bir çalışma olarak yapılmıştır. Çalışma, Gaziantep Şehir Hastanesi çocuk hastalıkları kliniğinde Eylül 2025- Şubat 2026 tarihleri arasında yapılmıştır. Çocuklar deney (n=30) ve kontrol (n=30) gruplarına olasılıklı örnekleme yöntemlerinden basit rastgele örnekleme yöntemi ile ayrılmıştır. Deney grubundaki çocuklara ultrason muayenesi işlemi öncesinde terapötik oyun yöntemi ile oyuncak bebek ve oyuncak ultrason cihazı kullanılarak ultrason muayenesi işlemi açık ve anlaşılır bir dille anlatılmıştır. Daha sonra çocuk ultrason muayenesi işlemine alınmıştır. Kontrol grubuna ise rutin ultrason muayenesi işlemi anlatılmış ve çocuk ultrason muayenesi işlemine alınmıştır. Çalışmanın verileri Tanıtıcı Bilgi Formu, Çocuk Korku Ölçeği ve Çocuk Anksiyete Skalası-Durumluluk ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Çocukların korku ve anksiyete düzeyleri çocuk, ebeveyn, hemşire ve araştırmacı değerlendirmelerine göre işlem öncesi ve işlem sonrası değerlendirilmiştir. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Ki-kare testi, bağımsız gruplar t-testi ve tekrarlı ölçümler için Genel Doğrusal Model analizi kullanılmıştır. Çalışma sonucuna göre deney ve kontrol gruplarının tanıtıcı özellikleri açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0.05). İşlem öncesi korku ve anksiyete puanları açısından gruplar arasında anlamlı fark saptanmamıştır (p>0.05). İşlem sonrası değerlendirmelerde ise deney grubundaki çocukların korku ve anksiyete puanlarının kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde daha düşük olduğu belirlenmiştir (p<0,001). Tekrarlı ölçümler analizinde tüm değerlendirmelerde grup × zaman etkileşiminin istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulunmuştur (p<0.001). Sonuç olarak, ultrason muayenesi işlemi öncesinde uygulanan terapötik oyunun çocukların işlem sırasındaki korku ve anksiyete düzeylerini azaltmada etkili olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Anksiyete, çocuk, korku, terapötik, ultrasonografi.

With the advancement of medical technologies, ultrasonography has become a frequently used and considered safe diagnostic method in pediatric patients. However, the appearance of the medical device, the gel used during the procedure, the intervention of healthcare personnel, and uncertainty can lead to fear and anxiety in children. Therefore, this research was conducted to determine the effect of therapeutic play applied before ultrasound examinations on the levels of fear and anxiety in children aged 6–12 years during the procedure. This research was conducted as a pre-test-post-test randomized controlled trial. The study was carried out in the pediatric clinic of Gaziantep City Hospital between September 2025 and February 2026. Children were divided into experimental (n=30) and control (n=30) groups using simple random sampling, a type of probabilistic sampling method. In the experimental group, the ultrasound examination procedure was explained to the children in clear and understandable language using a doll and a toy ultrasound device with the therapeutic play method before the ultrasound examination procedure. Then, the child underwent the ultrasound examination procedure. In the control group, the routine ultrasound examination procedure was explained and the child underwent the ultrasound examination procedure. Data for this study were collected using the Demographic Information Form, the Child Fear Scale, and the Child Anxiety Scale-State Scale. Children's fear and anxiety levels were assessed before and after the procedure according to evaluations from children, parents, nurses, and researchers. Descriptive statistics, Chi-square test, independent groups t-test, and General Linear Model analysis for repeated measures were used in the analysis of the data. According to the study results, there was no statistically significant difference between the experimental and control groups in terms of demographic characteristics (p>0.05). No significant difference was found between the groups in terms of pre-procedure fear and anxiety scores (p>0.05). However, in post-procedure evaluations, it was determined that the fear and anxiety scores of children in the experimental group were significantly lower than those in the control group (p<0.001). In the repeated measures analysis, the group × time interaction was found to be statistically significant in all evaluations (p<0.001). In conclusion, it was determined that therapeutic play applied before the ultrasound examination procedure was effective in reducing children's fear and anxiety levels during the procedure. Keywords: Anxiety, child, fear, therapeutic, ultrasonography.