Kânûnî Dönemi Kânûnnâmelerine Bir Örnek: Âsafnâme

Abstract

Osmanlı Türkçesi, Batı Türkçesinin 16. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar varlığını sürdüren dönemidir. Bu dönemde edebî metinlerin yanı sıra edebî kaygıdan uzak metinler de kaleme alınmıştır. Osmanlı Devleti döneminde, padişahların din, devlet ve sosyal konularda toplumun karşılaştığı problemlere çözüm üretmek amacıyla ortaya koydukları hüküm, emir ve yasaklarına kânûnnâme denir. Hem Osmanlı tarihi ve hukuk sistemi hem de Türkçenin tarihsel söz varlığı bakımından oldukça zengin kaynaklar olan kânûnnâmeler edebî kaygı duyulmaksızın kaleme alınmış metinlerdir. Çalışmada padişahlar içerisinde en fazla kanun hazırlatan ve dolayısıyla Kânûnî unvanına sahip olan Kânûnî Sultân Süleymân döneminde, Lütfi Paşa tarafından yazılmış Âsafnâme incelenecektir. Kânûnî döneminde sadrazamlık yapmış olan Lütfi Paşa devlet adamı olmasının yanında ortaya koyduğu eserler ile de bir müelliftir. Lütfi Paşa’nın devlet teşkilatını karışık bulması ve kânûnların eski dönemlerden farklı uygulanması sebebiyle kendisinden sonrakilere tecrübesini anlattığı Âsafnâme dil özellikleriyle daha önce ele alınmamıştır. Dil incelemeleri açısından edebî eserler dışında farklı amaçlarla yazılmış olan eserlerin de taranması ve incelenmesi gerektiğinin düşünülmesi, yapılacak olan farklı çalışmalara kaynaklık etmesi ve saray dilinin ne şekilde teşekkül ettiğinin gösterilmesi dikkate alınarak eser üzerinde özgün bir çalışma yapılabileceği düşünülmüş ve çalışmanın konusu belirlenmiştir. Söz konusu eserin İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi, TY. No: 786’da kayıtlı olan nüshasındaki Arap harfli metinler, Ahmet Akgündüz’ün Osmanlı Kânûnnâmeleri ve Hukukî Tahlilleri “Kânûnî Devri Kânûnnâmeleri, 1. Kısım Merkezî Ve Umumî Kânûnnâmeler” (4. Kitap) adlı eserinden hareketle okunarak transkripsiyon işaretleri ile yazıya geçirilmiştir. Yazıya geçirilirken Ahmet Akgündüz’ün okumaları esas alınmış ve çalışmanın metinleri oluşturulduktan sonra eserin ses ve şekil bilgisi incelemeleri yapılmıştır.