Doku kültürü yöntemleriyle yetiştirilmiş Cannabis indica lam.' dan izole edilen Kannabidiol'ün dmba uygulanan ratların karaciğer, beyin ve böbrek dokularındaki koruyucu etkisi

Abstract

Cannabis türleri, içerdiği kannabinoidler, terpenoidler ve fenolik bileşikler nedeniyle farmasötik açıdan önemli biyolojik aktivitelere sahip bitkiler arasında yer almaktadır. Özellikle kannabidiol (CBD), antioksidan, antiinflamatuvar ve nöroprotektif özellikleri ile dikkat çeken başlıca fitokannabinoidlerden biridir. Bu nedenle CBD'nin oksidatif stres kaynaklı doku hasarlarını azaltma potansiyeli son yıllarda yoğun şekilde araştırılmaktadır. Bu tez çalışmasında, doku kültürü yöntemleriyle yetiştirilen Cannabis indica Lam.'dan izole edilen kannabidiolün (CBD), 7,12-dimetilbenz[a]antrasen (DMBA) ile oksidatif stres oluşturulan ratlarda karaciğer, beyin ve böbrek dokuları üzerindeki koruyucu etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Çalışmanın bitkisel aşamasında, C. indica'nın erkek ve dişi bireylerine ait farklı organlardan elde edilen özütlerde CBD dağılımı belirlenmiş ve en yüksek CBD içeriğinin dişi çiçek dokusunda bulunduğu saptanmıştır. Ayrıca farklı sitokinin ve oksin kombinasyonlarının kallus gelişimi ile CBD birikimi üzerindeki etkileri değerlendirilmiş, özellikle TDZ içeren besi ortamlarının CBD üretimi açısından daha etkili olduğu belirlenmiştir. Deneysel hayvan modelinde, DMBA uygulamasının karaciğer, beyin ve böbrek dokularında oksidatif stres artışı, antioksidan savunma sisteminde baskılanma, lipid metabolizması bozuklukları ve yapısal doku hasarına yol açtığı belirlenmiştir. CBD uygulanan gruplarda ise lipid peroksidasyon göstergelerinde azalma, antioksidan enzim aktivitelerinde düzenleyici değişimler ve lipofilik vitamin, sterol ile yağ asidi profillerinde daha dengeli bir dağılım gözlenmiştir. Histopatolojik değerlendirmeler de CBD uygulamasının doku hasarını sınırladığını göstermiştir. Verilerin istatistiksel analizleri SPSS 26.0 paket programı kullanılarak gerçekleştirilmiş; gruplar arası farklılıkların belirlenmesinde Duncan ve LSD çoklu karşılaştırma testleri uygulanmıştır. p < 0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı olarak kabul edilmiştir. Sonuç olarak, elde edilen bulgular CBD'nin DMBA kaynaklı oksidatif stres koşullarında karaciğer, beyin ve böbrek dokularında koruyucu ve dengeleyici etkiler gösterebileceğini ortaya koymaktadır.Cannabis species are among the plants with significant pharmaceutical potential due to their rich content of cannabinoids, terpenoids, and phenolic compounds. Cannabidiol (CBD), one of the major phytocannabinoids, has attracted considerable attention because of its antioxidant, anti-inflammatory, and neuroprotective properties. Therefore, the potential role of CBD in reducing oxidative stress-induced tissue damage has become an important focus of recent research. The aim of this thesis was to investigate the protective effects of cannabidiol (CBD) isolated from Cannabis indica Lam. grown by plant tissue culture techniques on liver, brain, and kidney tissues of rats exposed to oxidative stress induced by 7,12-dimethylbenz[a]anthracene (DMBA). In the plant-based phase of the study, the distribution of CBD was determined in extracts obtained from different organs of male and female C. indica individuals, and the highest CBD content was detected in female flower tissues. In addition, the effects of different cytokinin and auxin combinations on callus development and CBD accumulation were evaluated, and media containing thidiazuron (TDZ) were found to be more effective for CBD production. In the experimental animal model, DMBA administration caused increased oxidative stress, suppression of the antioxidant defense system, disturbances in lipid metabolism, and structural tissue damage in liver, brain, and kidney tissues. In contrast, CBD-treated groups showed decreased lipid peroxidation markers, regulatory changes in antioxidant enzyme activities, and a more balanced distribution of lipophilic vitamins, sterols, and fatty acid profiles. Histopathological findings also indicated that CBD administration reduced the severity of tissue damage and contributed to the preservation of tissue integrity. The statistical analyses of the data were performed using the SPSS 26.0 software package; Duncan and LSD multiple comparison tests were applied to determine the differences between groups. A value of p < 0.05 was considered statistically significant. In conclusion, the findings demonstrate that CBD exhibits protective and regulatory effects against DMBA-induced oxidative stress in liver, brain, and kidney tissues, providing an important experimental basis for future studies on the biotechnological production and therapeutic potential of CBD.