BAZI YENİLEBİLİR BİTKİLERİN ANTİRADİKAL, ANTİBAKTERİYEL VE ANTİKANSER ÖZELLİKLERİ İLE İÇERDİKLERİ FİTOKİMYASAL BİLEŞİKLERİN SAPTANMASI

Abstract

Bitkilerde doğal yolla meydana gelen antioksidan bileşikler antibakteriyel, antikanser ve antiradikal özellikler gösterirler. Bu antioksidan bileşikler bitkilerin meyvelerinde, tohumlarında, çiçeklerinde, kabuklarında ve köklerinde bol miktarda bulunmaktadır. Yapılan çok sayıda araştırma meyve ve sebzelerin bol miktarda tüketilmesinin hastalıklara yakalanma oranını düşürüp, kalp-damar rahatsızlıklarında, kanser vakalarında ve ölüm oranlarında belirgin düzeyde azalmayı sağladığını göstermiştir. Bitkilerin sahip olduğu potansiyel antiradikal, antibakteriyel ve antikanser özelliklerin belirlenmesi ve bitkilerin içerdiği fitokimyasal bileşiklerin (fenolik asitler, flavonoitler, vitaminler, steroller, yağ asitleri, vs) belirlenmesi son yıllarda büyük bir ilerleme kaydetmeye başlamıştır. Ayrıca son zamanlarda antibiyotiklere dirençli bakterilerin ortaya çıkması ve sentetik antibiyotiklerin, kanser ve tümör tedavisinde kullanılan sentetik ilaçların sahip olduğu istenmeyen yan etkiler, doğal kaynaklı antibiyotikler ve ilaçların üretilmesine öncülük etmiştir. Bu çalışmada Elazığ ve çevresinden toplanan Celtis tournefortii (dağdağan), Malva neglecta (ebegümeci), Rheum ribes (ışgın), Rumex acetosella (kuzukulağı) ve Portulaca oleracea (semizotu) bitkilerinin su, etanol ve metanol ekstrelerinin antiradikal, antibakteriyel ve antikanser özellikleri ve bu bitkilerin içerdiği fitokimyasal bileşikler saptandı. Ekstrelerin antiradikal özellikleri DPPH, ABTS ve OH radikali yok etme testleri ile incelenirken; antibakteriyel özellikleri ise Bacillus megaterium, Bacillus subtilis, Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Listeria monocytogenes, Klebsiella pneumonia, Proteus vulgaris, Staphylococcus aureus bakterileri ve Candida albicans mayası gibi enfeksiyona neden olabilen farklı mikroorganizmalara karşı belirlendi. Bu bitkilerin antikanser özellikleri MCF-7 (insan meme kanseri), HCT-116 (insan kolon kanseri), PC-3 (insan prostat kanseri) ve A2780 (insan over kanseri) hücreleri üzerinde in vitro şartlar altında MTT testiyle saptandı. Ayrıca bu beş bitki türünün içerdiği vitaminler, steroller, flavonoitler, fenolik asitler ve yağ asitleri de tayin edildi. Sonuçlara göre M. neglecta metanol ve C. tournefortii su ekstresinin OH radikali yok etmede; P. oleracea su ekstresinin ABTS radikali yok etmede; R. ribes ve R. acetosella su, etanol ve metanol ekstrelerinin OH, ABTS, DPPH radikali yok etmede standart antioksidan BHT'den daha yüksek aktivite gösterdikleri belirlendi. Ekstrelerin antibakteriyel aktiviteye sahip oldukları, özellikle bazı bakteri türlerini standart antibiyotikten daha etkili yok ettikleri gözlendi. Bu tezdeki bitkilerin MCF-7, HCT-116, PC-3 ve A2780 kanser hücreleri üzerinde artan doza bağlı olarak çok etkili antikanser aktivite gösterdikleri belirlendi (p<0.05).

The natural antioxidant compounds show the antibacterial, anticancer and antiradical properties. These antioxidant compounds are abundantly found in the vegetables, fruits, seeds, flowers, barks and roots. Many of the previous studies have been shown that the plenty of vegetables and fruits consumption reduce the risk of diseases, and this consumption causes an appreciable decrease in the cardiovascular diseases, cancer cases and death rates. Recently, the determination of the potential antiradical, antibacterial and anticancer properties of the plants, as well as the determination of the phytochemical compounds in the plants (phenolic acids, flavonoids, vitamins, sterols, fatty acids, etc.) have been began to record a great progress. In recent years, the emergence of antibiotic resistant bacteria and unwanted side effects in the synthetic drugs, which are used for the treatment of cancer and tumor, has pioneered to product antibiotics and drugs with the natural origin. In this study, it was determined that the antiradical, antibacterial and anticancer properties of the water, ethanol and methanol extracts of Celtis tournefortii, Malva neglecta, Rheum ribes, Rumex acetosella, Portulaca oleracea and the phytochemical compounds contained in these plants. The antiradical properties of the extracts were investigated via DPPH, ABTS, OH radical scavenging activities, their antibacterial properties were determined against several microorganisms, which are caused infection, such as Bacillus megaterium, Bacillus subtilis, Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Listeria monocytogenes, Klebsiella pneumonia, Proteus vulgaris, Staphylococcus aureus bacteria and Candida albicans yeast. Anticancer properties of these plants were deterimined by MTT assay on the MCF-7 (human breast cancer), HCT-116 (human colon cancer), PC-3 (human prostate cancer) ve A2780 (human ovarian cancer) cells under in vitro conditions. In addition, vitamins, sterols, flavonoids, phenolic acids and fatty acids contents were also assayed contain in these five plant species. According to results, it was determined that M. neglecta methanol and C. tournefortii water extracts for scavenging of OH radical; P. oleracea water extract for scavenging of ABTS radical; R. ribes and R. acetosella water, ethanol, methanol extracts for scavenging of OH, ABTS, DPPH radicals showed higher activity than standard antioxidant BHT. It was observed extracts have antibacterial activity; in particular, they were more effective scavenged than standard antibiotic for some bacteria species. It was determined that plants in this thesis showed very potent anticancer activity increasing dose-dependently on MCF-7, HCT-116, PC-3, A2780 cancer cell lines (p<0.05).