MADEN (ELAZIĞ) ANAYATAĞIN MİNERALOJİSİ VE JEOKİMYASI

Abstract

Yüksek Lisans Tezi MADEN (ELAZIĞ) ANAY ATAĞIN MİNERALOJİSİ VE JEOKİMYASI Sema Çelik Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı 2003, Sayfa : 94 İnceleme alanı, Elazığ ilinin yaklaşık 75 km güneydoğusunda Elazığ'ın Maden ilçesi sınırları içerisinde yeralmaktadır. İlçe merkezinin yaklaşık 1 km güneybatısında bulunan Maden Anayatakta Jura - Alt Kretase yaşlı Guleman Grubu ve Orta Eosen yaşlı Maden Karmaşığı olmak üzere iki birim yüzeylemektedir. Guleman Grubu serpantinit ve gabrolarla, Maden Karmaşığı ise diyabaz ve karbonatlı çamurtaşlanyla temsil edilmektedir. Maden Karmaşığı, Guleman Grubu üzerine genellikle uyumsuz olarak gelirken, iki birim arasında yer yer faylı dokanaklara da rastlanmaktadır. Bölgede yoğun tektonizmaya bağlı olarak genellikle kuzeydoğu - güneybatı yer yer de kuzeybatı - güneydoğu doğrultulu faylara rastlanmaktadır. Kuzeybatı - güneydoğu doğrultulu faylar, serpantinit - diyabaz ve diyabaz - gabro dokanağını oluştururken kuzeydoğu - güneybatı doğrultulu faylar, tüm litolojileri etkilemiştir. Anayatak cevherleşmesi Maden Karmaşığı'na ait diyabazlar içerisinde mercekler şeklinde gelişmiş ve üstten itibaren masif, ağsı - saçınımlı ve saçımmlı cevher en altta ise manyetit kütlesinden oluşmuştur. Maden Anayatakta ekonomik olarak yararlanılan bakır taşıyıcı tek mineral kalkopirittir. Kalkopirite değişik oranlarda pirit, manyetit, pirotin, kromit, hematit, pentlandit, kübanit, markazit, sfalerit ve limonit eşlik etmektedir. Öz şekilliden şekilsize kadar değişen cevher minerallerinde kataklastik, kuş gözü, mozaik, ornatma, kolloidal ve kolloform gibi farklı doku türleri izlenmektedir. Cevher minerallerine yoğun şekilde kuvars, klorit ve kalsit eşlik etmektedir. Cevherleşmeyi içerisinde bulunduran Maden Karmaşığı'na ait diyabazlarda yapılan jeokimyasal çalışmalar, Maden Karmaşığı'nın toleyitik karakterli bir ada yayı ürünü olduğunu gösterirken, bölgesel jeolojik veriler; birimin, Neotetis Okyanusu'nun ana güney kolunun kapanmasıyla ilişkili Bitlis - Pütürge gerilmeli yayının yay ardı havzasında meydana gelmiş olduğuna işaret etmektedir. Bazik volkanitlerle ilişkili Anayatak cevherleşmesinin, volkanitler içerisindeki konumları, mineral parajenezi ve dokusal özellikleri Anayatağın; Kıbrıs tipi bir masif sülfit yatak olabileceğini göstermektedir. Anayatak cevherleşmesinin içerisinde geliştiği diyabaz bileşimli bazik volkanik kayaçların, Zr/Y - Ti/Y ve Ti - Cr diyagramında değerlendirilmesi, Kıbrıs tipi masif sülfit yataklarının oluştuğu ada yayı veya ilişkili kenar çanak ortamlarını vermektedir. Ber-Oner Madencilik AŞ tarafından işletilen Maden Anayatakta % 1.69 Cu tenörlü 800.000 ton rezerv hesaplanmış, 2003 yılı sonunda rezerv tüketilerek yeni arama çalışmalarına başlanacaktır. Anahtar Kelimeler: Maden (Elazığ) Anayatak, Guleman Grubu, Maden Karmaşığı, diyabaz, Kıbrıs Tipi, masif, ağsı-saçınımlı, saçınımlı cevher, pirit, kalkopirit, pirotin, manyetit. IX