İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN EKONOMİK BÜYÜME ÜZERİNE ETKİSİ DOĞRUSAL OLMAYAN ZAMAN SERİSİ UYGULAMASI: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

Abstract

Çevrenin gün geçtikçe zarar görmesi, doğal dengenin bozulduğuna dair en önemli işaret olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu dengenin bozulması birçok temel etkene dayanmaktadır. Sanayi devriminden itibaren enerjiye olan ihtiyacın yükselmesi, fosil yakıt kullanımında artışa neden olmakta enerji tüketimi, hızlı nüfus artışı, kurum ve kuruluşların yapmış oldukları yanlış faaliyetler neticesinde oluşan zararlı gazların, atmosferde birikmesi doğal dengenin bozulmasına yol açmaktadır. Atmosferde biriken sera gazlarının yeryüzüne ulaşması sonucu hava sıcaklıklarının yükselmesi; buzulların erimesine, deniz seviyelerinin yükselmesine, doğal döngünün bozulmasına, canlıların yaşam kalitesinin düşmesine sebep olmaktadır. Meydana gelen bu değişim başta çevre olmak üzere sosyal ve ekonomik bağlamda büyük sorunlara neden olurken bu sektörlerin sürdürülebilirliğine zarar vermektedir. Bu nedenle çalışmada, CO? emisyonu üzerine etki eden değişkenler arasındaki ilişki doğrusal olmayan zaman serisi analizi ile test edilmek istenmiştir. Çalışmada, 1970-2023 dönemi için Türkiye üzerine analiz gerçekleştirilmiş ve CO? emisyonu, enerji tüketimi, nüfus artışı, GSYH büyümesi, sanayi katma değeri, hizmetler katma değeri değişkenleri kullanılmıştır ADF birim kök testi, doğrusal olmayan birim kök testleri ve doğrusal olamayan eş bütünleşme testleri uygulanmıştır. Elde edilen bulgularda, değişkenler arasında eş bütünleşme ilişkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır.The gradual degradation of the environment is one of the most significant indicators of the disruption of the natural balance. This disruption stems from multiple fundamental factors. Since the Industrial Revolution, the increasing demand for energy has led to a rise in the consumption of fossil fuels, rapid population growth, and harmful emissions released into the atmosphere as a result of improper activities by institutions and organizations. The accumulation of greenhouse gases in the atmosphere causes an increase in air temperatures, which in turn leads to the melting of glaciers, rising sea levels, disruption of natural cycles, and a decline in the quality of life for living organisms. These changes not only pose serious environmental challenges but also create substantial social and economic problems, threatening the sustainability of various sectors. Therefore, this study aims to examine the relationships between variables affecting CO? emissions through nonlinear time series analysis. The analysis focuses on Turkey during the period 1970-2023 and utilizes variables including CO? emissions, energy consumption, population growth, GDP growth, industrial value added, and services value added. Augmented Dickey-Fuller (ADF) unit root tests, nonlinear unit root tests by Harvey and Mills, and nonlinear cointegration tests by Hepsağ were applied. The findings indicate the existence of cointegration relationships among the variables.