BAKIR BAZLI ALAŞIMLARIN BASINÇ VE RADYASYON ETKİSİ ALTINDA ŞEKİL HATIRLAMA DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİ

Abstract

Bu çalışmada, Cu-%13Al-%4Ni; Cu-%13,5Al-%4Ni ve Cu-%12,7Al-%5Ni- %2Mn (ağırlık yüzdeli) alaşımların şekil hatırlama özellikleri incelendi. Bu alaşımlar austenit fazında DO3 yapıya sahip iken martensit fazında uzun-menzilli 18R yapıya sahiptir. Oda sıcaklığında martensit fazda bulunan alaşımlar farklı zorlara, nötron ve gama radyasyonlarına tabi tutulmuşlardır. Alaşımların şekil hatırlama yeteneğindeki değişimler incelenmesi için elektriksel direnç ölçümü, diferansiyel tarama kalorimetresi (DSC), X-ışınlan difraksiyonu ve metalografîk metotlar kullanıldı. Elektriksel direnç ve diferansiyel tarama kalorimetresi ölçümlerinde martensit <=> austenit ters dönüşüm sıcaklıklarının uygulanan radyasyon ile düştüğü tespit edildi. Farklı zorların uygulanmasının dönüşüm sıcaklıklarında artışlar meydana getirdiği belirlendi. X-ışını difraksiyonu sonuçlarından her üç alaşımın oda sıcaklığında M18R yapısında olduğu belirlendi. Metalografîk gözlemlerde, radyasyona maruz bırakılan numunelerin yüzey morfolojilerinde bazı bozulmaların meydana geldiği tespit edildi. Anahtar Kelimeler: CuAJNi ve CuAlNiMn alaşımları, martensit dönüşüm, şekil hatırlama olayı, radyasyon etkisi, elektriksel direnç, zor etkisi, dönüşüm sıcaklıkları.In this study, shape memory properties of Cu-13%Al-4%Ni; Cu-13.5%Al-4%Ni and Cu-12.7%Al-5%Ni-2%Mn alloys have been investigated. While these alloys having austenite phase have DO3 structure, martensite phase has long-period 18R structure. The alloys having martensitic phase at room temperature have been experienced with different stresses, neutron and gamma radiations. The variations in the ability of the shape memory of the alloys were determined by using electrical resistance, differential scanning calorimetry (DSC), X-ray diffraction and metallographic methods. It was seen from the electrical resistance and DSC measurements that the reverse transform temperatures of the martensite o austenite were decreased with the applied radiation and the transform temperatures increased with applied different stresses at the room temperature. X-ray diffraction measuremets show that three of the alloys have M18R structure. It was seen from the metallographic observations that the morphology of the samples subjected to radiation showed some distortions. Key Words: CuAINi and CuAlNiMn alloys, martensitic transformation, shape memory effect, radiation effect, electrical resistance, stress effect, transformation temperatures.