OKUL ÖNCESİ ÖĞRETMEN GÖRÜŞLERİNE GÖRE PATERNALİST LİDERLİĞİN ÖRGÜTSEL ÖZDEŞLEŞME ÜZERİNE ETKİSİNİN İNCELENMESİ

Abstract

Okul Öncesi Öğretmen Görüşlerine Göre Paternalist Liderliğin Örgütsel Özdeşleşme Üzerine Etkisinin İncelenmesi Şeyma EKİCİ Yüksek lisans Tezi FIRAT ÜNİVERSİTESİ Eğitim Bilimleri Enstitüsü Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı Eğitim Yönetimi Bilim Dalı 2025, Sayfa: XVİİ+90 Bu tez çalışması, okul öncesi öğretmenlerinin görüşlerine dayanarak paternalist liderlik tarzlarının örgütsel özdeşleşme üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Paternalist liderlik yaklaşımını benimseyen okul yöneticileri çalışanların hem profesyonel hem de kişisel yönlerini aktif olarak izlemeye başladığında bunun okul kültürü içerisinde daha güçlü bir özdeşleşme duygusunu teşvik edeceği temelinde çalışmalar yürütülmüştür. Araştırmada paternalist liderliğin temel boyutları olan ahlaki liderlik, yardımsever liderlik ve otoriter liderlik davranışlarının öğretmenlerin örgütlerine olan bağlılıklarını ve aidiyet hislerini nasıl etkilediği ele alınmıştır. Bunun yanı sıra öğretmenlerin yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim düzeyi, mesleki kıdemleri ve okulda çalışma süreleri gibi demografik özelliklerine göre örgütsel özdeşleşme üzerindeki etkileri de araştırılmıştır. Belirtilen durumları incelemek için yöntem olarak ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini 2023-2024 eğitim öğretim yılında, Elazığ ili Merkez ilçede görev yapmakta olan 315 okul öncesi öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi Salant ve Dillman'nın (1994) belirlediği formülü ile hesaplanan 173 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırma verilerini toplamak amacıyla üç aşamalı bir veri setinden(Kişisel Bilgi Formu, Okul Müdürlerinin Paternalist Liderlik Davranışları Ölçeği, Örgütsel Özdeşleşme Ölçeği) yararlanılmıştır. Bu kapsamda Okul Müdürlerinin Paternalist Liderlik Davranışları Ölçeği ve Örgütsel Özdeşleşme Ölçeği veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Veri toplama araçları, hem liderlik davranışlarını hem de örgütsel özdeşleşme düzeylerini ölçen ölçeklerden oluşmaktadır. Çalışmanın bulguları, paternalist liderliğin bazı boyutlarının (ahlaki ve yardımsever liderlik) örgütsel özdeşleşmeyi pozitif yönde etkilediğini ancak otoriter liderlik boyutunun olumsuz etkiler yaratabileceğini ortaya koymuştur. Örgütsel özdeşleşmenin alt boyutları olan uyum, özdeşleşme ve içselleştirme boyutlarında yardımsever ve ahlaki liderlik alt boyutları ile arasında pozitif anlamlı ilişki bulunurken otoriter ve çıkarcı liderlik alt boyutlarında negatif ve anlamlı ilişki bulunmaktadır. Demografik özellikler bakımından incelendiğinde paternalist liderlik davranışının cinsiyet, medeni durum, mesleği isteyerek seçme, yaş grubu, okuldaki çalışan sayısını, okulda çalışma süresi değişkenleri üzerinde anlamlı bir farklılık göstermediği gözlenmiştir. Eğitim durumu değişkeni incelendiğinde yüksek lisans mezunu öğretmenlerin görüşlerine göre yardımsever ve ahlaki liderlik boyutlarında anlamlı farklılık olduğu görülmüştür. Örgütsel özdeşleşme puanlarının demografik özelliklere göre farklılaşma durumunu incelendiğinde cinsiyet, medeni durum, mesleği isteyerek seçme, okuldaki öğretmen sayısı değişkenleri üzerinde anlamlı bir fark oluşmadığını göstermektedir. Eğitim durumu değişkeni incelendiğinde yüksek lisans mezunu öğretmenlerin örgütsel özdeşleşmenin içselleştirme alt boyutu açısından anlamlı fark olduğu görülmüştür. Ayrıca yaş grubu değişkeni incelendiğinde içselleştirme ve uyum alt boyutları üzerinde 20-30 yaş grubunda anlamlı farklılık olduğu görülmüştür. Genel anlamda araştırma sonucumuza göre paternalist liderlik davranışlarını benimseyen okul müdürlerinin liderlik ettiği okullarda öğretmenlerin örgütsel özdeşleşme düzeylerinin yüksek olduğu dolayısıyla örgütsel özdeşleşme üzerinde paternalist liderlik davranışlarının etkili olduğu gözlenmiştir. Bu bağlamda araştırma eğitim kurumlarında benimsenen liderlik tarzlarının öğretmen davranışlarını, bağlılık düzeylerini ve motivasyonlarını nasıl şekillendirdiğini; demografik özellikler açısından ne gibi farklılıkların olduğunu anlamak için değerli bilgiler sunmaktadır. Ayrıca çalışma örgütsel özdeşleşmenin kuramsal temellerine katkıda bulunurken eğitim yöneticileri, öğretmenler için de rehber niteliğinde öneriler sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Okul öncesi öğretmeni, Paternalist liderlik, Örgütsel özdeşleşme, Özdeşleşme, Liderlik