Süleyman Dürrî’nin Câmiʿü’l-Kavâʿid ve Netâyicü’l-Fevâʾid’i (İnceleme-Metin)

Abstract

Osmanlı ilmî geleneğinde önemli bir yere sahip olan ilm-i ahkâm-ı nücûm, gök cisimlerinin konum ve hareketlerine dayanarak yeryüzündeki hadiseleri yorumlamaya odaklanan bir bilgi alanıdır. Bu gelenek çerçevesinde kaleme alınan risaleler, yalnızca astrolojik kehanetler içeren metinler değil; aynı zamanda dönemin ilmî terminolojisini, teknik yazı dilini ve tasnif anlayışını yansıtan önemli kaynaklar arasında yer almaktadır. Bu çalışma, 19. yüzyılda “Müneccim-i Sânî” olarak görev yapan Süleyman Dürrî’nin Câmiʿü’l-Kavâʿid ve Netâyicü’l-Fevâʾid adlı risalesini inceleme ve çeviri yazı metin yöntemiyle ele almaktadır. Çalışmada öncelikle müellifin hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilmiş; ardından risalenin muhtevası, dil ve üslup özellikleri ile astrolojik terminolojisi değerlendirilmiştir. Eserde gezegenler, burçlar, evler, seferler, hastalıklar, hava olayları ve padişahın hâline ilişkin astrolojik hükümler sistematik biçimde ele alınmaktadır. Metinde kullanılan teknik kavramlar, Osmanlı Türkçesinin Arapça ve Farsça unsurlarla şekillenen ilmî nesir dili içerisinde incelenmiş, ahkâm literatürüne özgü hüküm ve yorum kalıpları üzerinde durulmuş ve metne dayalı bir terimler sözlüğü tablosu oluşturulmuştur. Çalışmanın ikinci bölümünde ise eserin Atatürk Kitaplığı’nda kayıtlı nüshasının çeviri yazılı metni araştırmacıların istifadesine sunulmuştur. Bu yönüyle çalışma, geç dönem Osmanlı astroloji literatürüne ait bir ahkâm-ı nücûm risalesini dil ve içerik yönünden inceleyerek ilgili literatüre metinsel bir katkı sağlamayı amaçlamaktadır.